Personeel belegt in baas:`Pik in, 't is winter'

Werknemers als aandeelhouders. FNV wil erop inzetten. Jojoënd vermogen bij Smit Transformatoren, Atag en Baan.

Zo'n 3,7 miljoen gulden hebben de meer dan 300 werknemers van Smit Transformatoren te verdelen. ,,Pik in, `t is winter zou ik zeggen'', is de reactie van president-directeur M. van der Veen van de Nijmeegse producent van grote vermogenstransformatoren.

Gisteren deed de Duitse concurrent Tessag, die zelf een dochter is van het energieconglomeraat RWE, een bod van 9 euro per aandeel op Smit Transformatoren. De werknemers van Smit Transfo hebben sinds de beursgang in 1994 een pakket van ongeveer 190.000 (stemrechtloze) aandelen, ongeveer 5 procent van het kapitaal.

,,Zij hebben er nooit wat voor betaald'', zegt Van der Veen, die zelf 193 stukken bezit. Het personeel kreeg de aandelen voorafgaand aan de beursgang in 1994 in ruil voor het opgeven van hun winstdeling. Maar na 1995 was het voorbij met de winstdeling en met de kansen op een festijn op de beurs.

Smit Transformatoren dook voor 47 miljoen gulden in de rode cijfers en ABN Amro, de bank die de beursgang begeleidde, kocht alle aandelen weer terug van beleggers die hadden ingeschreven op de beursintroductie. De uitgifteprijs van de aandelen in 1994 van 45 gulden (ruim 20 euro) is na 1995 niet meer gehaald.

Het jojoënde fortuin van de werknemers van Smit Transformatoren illustreert de rendementskansen en de risico's die werknemers lopen met aandelenbezit in hun eigen onderneming. Als het bedrijf in zwaar weer terechtkomt, lijdt de werknemer in meer dan een opzicht. Zijn winstuitkering is in twijfel, zijn werk is wellicht bedreigd en zijn financiële vermogen dat vastzit in personeelsaandelen en/of kooprechten op aandelen (personeelsopties) gaat verdampen.

De FNV heeft plannen, die overigens door de leden nog moeten worden goedgekeurd, om volgend jaar bij de cao-onderhandelingen in te zetten op meer beloningen in de vorm van personeelsopties en personeelsaandelen.

,,Ik kan een heel verhaal houden dat het goed is dat werknemers aandelen hebben, en ook een heel verhaal dat niet goed is'', zegt Van der Veen. Maar wat vindt hij zelf? ,,In mijn eigen positie is het wel goed om geen aandelen te hebben, dan neem je de beste beslissing voor de onderneming.''

Speelde het voor Nederlandse begrippen omvangrijke aandelenbezit van het personeel bij Smit Transformatoren overigens een rol in de dagelijkse bedrijfsvoering? De president-directeur:,,Ik merk er niet echt wat van. De mensen voelen zich hier überhaupt sterk bij het bedrijf betrokken.''

De FNV-plannen zijn trouwens een ander verhaal dan bij Smit Transformatoren, vindt Van der Veen, waar de werknemers offers brachten in de vorm van winstdeling. ,,Er zijn ook ontzettend veel bedrijven geweest met optieregelingen op bijna onrealistisch hoge beurskoersen. Hier ook ooit, op een koers van 45 gulden per aandeel. De overnamekoers is nu de helft, de opties zijn waardeloos, dat heb ik persoonlijk in meerdere bedrijven gezien'', zegt de oud-Fokker-directeur.

Ook buiten de traditionele industrie blijkt op gratis geld verdienen niet te bestaan. Internetdienstenbedrijf World Online heeft het aandelenplan voor zijn werknemers na de koersval radicaal omgegooid. De meeste werknemers van het financieel uitgeputte softwarebedrijf Baan houden na de redding door het Britse industriële conglomeraat Invensys hun baan, maar hun aandelen en opties zijn respectievelijk nog maar 2,85 euro per stuk waard of volledig waardeloos.

Het kan vervelender aflopen. Keuken- en verwarmingsproducent Atag in Ulft, jarenlang voorbeeld van een bedrijf met een beduidende participatie van het personeel, heeft vorige maand uitstel van betaling aangevraagd. In 1999 namen nog 293 van de ongeveer 1000 Nederlandse werknemers in plaats van hun winstdeling opties op aandelen. De aandelen zijn na het uitstel van betaling nog minder dan 2 euro per stuk waard.