`Captain Corelli' beledigt Grieken en maakt ze rijk

De roman Captain Corelli's mandolin heeft in Griekenland voor opschudding gezorgd. Eerst was er blijdschap: dankzij de bestseller komen er extra toeristen. Na lezing overheerst de boosheid: het Griekse verzet in WOII komt er in het boek bekaaid af.

Zowat elke dag worden de Grieken deze zomer ingelicht over de situatie op Kefalloniá, waar de opnamen plaatsvinden voor de verfilming van Louis de Bernières roman Captain Correli's Mandolin, die op het eiland speelt. Dorpen en havens zijn zoveel mogelijk aangepast aan de situatie van voor de aardbeving van 1953, de bevolking mag als figuranten meedoen, en het loopt af en aan met wereldberoemde acteurs als Nicolas Cage, die de hoofdrol speelt, maar ook collega's die alleen maar een kijkje komen nemen, zoals Tom Cruise en Rowan – Mr. Bean – Atkinson.

De roman beschrijft, zoals velen bekend – wereldwijd zijn er al anderhalf miljoen exemplaren verkocht, waarvan 50.000 in Nederland – het wel en wee van een Italiaanse officier die tijdens de bezetting verliefd wordt op een meisje van het eiland. Hij ontsnapt ternauwernood aan de slachting van duizenden Italiaanse troepen die de Duitsers in 1943 aanrichten na de Italiaanse capitulatie. De roman volgt dan nog globaal de geschiedenis van het eiland en van de twee hoofdpersonen tot 1993.

Het eerste deel gaat uitvoerig in op de heroïsche en triomfantelijke Griekse strijd tegen de uit Albanië binnengevallen Italianen in de winter van 1940-1941, iets dat in het buitenland nooit echt bekend is geworden. In het hele land heerste dan ook welwillende belangstelling voor een groot opgezette film die deze feiten nog eens uit de doeken zou doen. Het boek zelf heeft in Griekenland en in Griekse vertaling minder belangstelling getrokken dan in westerse landen, maar de hele affaire leek hun toch wel oké. (Als geheel komen de Grieken er ook heel gunstig af in het boek.)

Voor extra tevredenheid zorgde de vloed aan met name Engelse lezers die het eiland overspoelde op zoek naar de lokaties uit de roman. Café's zijn vernoemd naar personages uit het boek en is er een reisgids geproduceerd onder de titel Kapitein Corelli's Eiland.

Totdat er in de kranten onthullingen kwamen over een stortvloed van anti-communistische passages, die in de Griekse tekst bleken te zijn verzacht of weggelaten. De Britse schrijver laat niets heel van de links georiëntereerde verzetsorganisatie EAM die aanvankelijk tegen de bezetters was gericht en na de bevrijding van 1944 bleef doorvechten tegen de Griekse regering in een burgeroorlog die nog tot 1949 duurde. Het waren opportunistische machtswellustingen die in hun wandaden nauwelijks onderdeden voor de Duitsers. Een nogal indrukwekkende literatuurlijst aan het slot moet een en ander staven.

Vreemd genoeg is ook de Communistische Partij van Griekenland – misschien wordt in dit milieu niet veel gelezen? – traag geweest met het aan de kaak stellen van deze `geschiedvervalsing' en van de versluiering daarvan in de Griekse vertaling. Elke objectieve waarnemer moet vaststellen dat De Bernières in zijn tirades tegen de EAM – die in het geheel niet tegen de bezetters zou hebben gevochten – te ver gaat. Dat het er in deze contreien vaak ruig aan toe ging, kan niet worden ontkend. Maar als het waar is dat de EAM niet alleen waterputten vergiftigde, maar ook hele dorpen verbrandde, hadden we het wel van de rechtse propaganda in Griekenland gehoord. De EAM zou hebben geprobeerd op het eiland Mytilini de onafhankelijkheid uit te roepen. Is de schrijver hier in de war met Macedonië? En in verkrachtingen zouden de linkse Griekse partizanen niet voor de Duitsers hebben ondergedaan. Dit is onrechtvaardig naar twee kanten. Binnen de EAM heerste een soort schrikbewind tegen elke vorm van seksuele activiteit (zie daar de ruigte!).

Tot grote voldoening van de Griekse EAM-verdedigers is nu een 89-jarige Italiaanse oud-officier, Amos Pampaloni, gekomen met een eigen aanval op De Bernières in een vraaggesprek met het Engelse dagblad The Guardian. Om te beginnen poneert hij dat het boek op hem is geïnspireerd. Ook hij had als artillerieofficier op Kefalloniá een affaire met een lokaal meisje, ook hij nam deel aan het gewapend verzet tegen de Duitsers - hij zegt zelfs dat hij het initiatief daartoe nam - en ook hij ontsnapte als een wonder aan de massale executie.

Maar wat de Grieken vooral interesseert in het vraaggesprek is dat hij de EAM in verdediging neemt. Italianen en linkse Grieken hadden wel degelijk samen gevochten. Zelf zegt hij ,,links, niet communistisch'' te zijn, ,,maar de manier waarop de communistische partizanen hier worden beschreven, grenst aan racisme''. ,,Ik heb 14 maanden in hun midden geleefd en dat was voor mij een overgetelijke ervaring, vanwege de constante vriendelijkheid, het altruïsme en de broederschap die ze tentoonspreidden.'' In deze beschrijving valt zelfs de ruigheid weg.

De Bernières heeft nog niet uitvoerig op deze geluiden gereageerd. Het boek is helemaal niet op Pampaloni gebaseerd, zo heeft hij The Guardian laten weten. Hij heeft zich geheel laten inspireren door de verhalen van zijn vader, die diende in de Achtste Britse Divisie op het eiland.

Veel Grieken wachten nu met spanning en bezorgdheid af of er in de film nog sporen zijn terug te vinden van zijn minachting voor hun linkse verzet. Zij lijken zich geen zorgen te hoeven maken: de filmmakers – dezelfde als die van de succesvolle komedie Notting Hill – onderstrepen dat wat hen betreft Captain Corelli vooral een rechttoe rechtaan love story is.

    • Frans van Hasselt