Aanpak smokkel blijkt extra moeilijk

De Europese commissie wil Amerikaanse sigarettenfabrikanten voor de rechter slepen omdat zij betrokken zouden zijn bij de alsmaar stijgende sigarettensmokkel in Europa. Maar hoe dat te doen is nog een grote vraag.

Nog maar net had een Amerikaanse rechter in Miami op 14 juli bepaald dat de Amerikaanse sigarettenindustrie 145 miljard dollar moet betalen voor het schade toebrengen aan de gezondheid van honderddduizenden rokers of de Europese commissaris Michaele Schreyer (Begroting) besloot om ook Amerikaanse rechters in te zetten.

Europa mist volgens schattingen van de Europese Commissie 8,4 miljard gulden aan inkomsten per jaar door sigarettensmokkel. Vijfentwintig procent van dat bedrag komt volgens de Europese Commissie Brussel toe. Het merendeel van de gesmokkelde sigaretten in Europa is overigens uit fabrieken in het Verre Oosten afkomstig. De Europese Commissie wil nu juridische stappen ondernemen om die inkomsten niet langer mis te lopen. Maar hoe zij dat wil doen blijft vooralsnog duister. Pas na de zomervakantie worden daar nadere mededelingen over gedaan. Ook sluit een woordvoerder van mevrouw Schreyer niet uit dat er toch nog een onderhandse regeling met de Amerikaanse sigarettenfabrikanten komt na de dreiging met een eerste civielrechtelijke procedure van de Commissie in verschillende staten van Amerika.

Bij een aantal vertegenwoordigingen van lidstaten in Brussel, waaronder de Nederlandse, werd onmiddellijk na de bekendmaking op 20 juli van plannen voor juridische acties de vraag gesteld of het wel zo verstandig was van commissaris Schreyer om de acties aan te kondigen meteen nadat de EU-antifraudedienst, Olaf geheten, liet weten dat er voldoende bewijzen zijn om de Amerikanen aan te pakken. De commissaris liet in het midden hoe zij die fraude in Amerika wil tegengaan op een moment dat de advocaten van de tabaksindustrie zich al begonnen voor te bereiden op de mogelijke stappen van de EU.

Had het Europese parlement bij haar onderzoek naar fraude bij sigarettenimporten al niet drie jaar eerder geconcludeerd dat het zeer lastig zal zijn een aanklacht in te dienen tegen de Amerikaanse sigarettenindustrie ,,omdat het moeilijk te bewijzen valt dat de fabrikanten vooraf kennis hebben van het smokkelen van hun waar''? Die bedenkingen leven bij een aantal lidstaten nog steeds.

De voorgenomen actie van de Europese Commissie is ingegeven door het feit dat de smokkel in landen van de EU almaar toeneemt tot 38.000 ton sigaretten per jaar. De landen van de EU hadden in 1996 97 miljoen rokers, die 611 miljard sigaretten kochten op de legale en illegale markt. De grootste fraude is in Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk geconstateerd. Havens als Antwerpen en Rotterdam spelen een belangrijke rol bij de fraude omdat driekwart van de ladingen wordt doorgevoerd. De douane neemt slechts actie als een risico-analyse daar om vraagt. Van 4 miljoen aangevoerde containers inspecteert zij er in Nederland 135.000 per jaar. De Europese rekenkamer constateerde in 1994 dat van de 18 miljoen transit-operaties binnen de EU 1 miljoen niet naar behoren waren afgehandeld.

Bij het opengaan van binnengrenzen van de interne markt in 1993 hebben autoriteiten onvoldoende rekening gehouden met terugkeer van goederen via de buitengrenzen, geven experts toe. Ook laat de samenwerking op justitieel terrein tussen de lidstaten nog zeer te wensen over en neemt zeer lange tijd in beslag. Dat alles komt smokkelaars ten goede ook al is de informatie-uitwisseling van de douane binnen de EU verbeterd en alarmeren de diensten elkaar bij transporten waar een risico aan kleeft.

,,Ben je de grootste haven van de wereld dan zijn de risico's navenant, maar we maken goede vorderingen'', zegt mevrouw H. Népperus, hoofd van het bureau rechtstoepassingsbeleid op het ministerie van Financiën. ,,Je moet snel en efficiënt zijn. Wij kunnen het ons niet permitteren dat er vóór Rotterdam een file ontstaat van schepen via de Noordzee, het Kanaal tot aan de Atlantische Oceaan toe. Om smokkel te voorkomen moeten expediteurs tegenwoordig een 100 procent borg storten en kunnen bewijzen dat de sigaretten het EU-gebied hebben verlaten voordat zij dat geld terugkrijgen''.

Ook doet het hondje Flash, een spaniel, goed zijn best bij het opsporen van verborgen sigaretten in containers (60 miljoen). De douane wil nog drie speurhonden opleiden. Maar het grootste succes van de douane is volgens mevrouw Népperus de ingebruikname in maart 1999 van een grote scanner op de Maasvlakte.

,,Dat apparaat heeft zichzelf al vele malen terugverdiend. In één jaar tijd werden 4 maal zoveel gesmokkelde sigaretten opgespoord dan het jaar ervoor. 150 Miljoen door het apparaat aangetroffen, op een totaal van 250 miljoen in beslag genomen sigaretten'', aldus mevrouw Népperus. De douane verwacht overigens dat er in 2000 minder sigaretten in beslag worden genomen omdat crimele organisaties de wegen verleggen. Gingen in het verleden veel zendingen via Duitsland naar Oost- en Midden-Europa en de Baltische staten en kwamen verborgen tussen andere ladingen illegaal terug, op dit moment zijn routes via de Balkan, doorgevoerd met speedboten over de Adriatische zee naar Italië, Zwitserland en Cyprus favoriet. Ook vindt er steeds meer doorvoer vanuit Antwerpen en Rotterdam via zee plaats. Die goederen vallen buiten de controle van de douane.

Vanuit Rotterdam of Antwerpen gaan de containers sigaretten op de vrachtbrieven naar een Noordafrikaanse bestemming of naar het Midden-Oosten. Vóór de Spaanse of Portugese kust worden de containers in volle zee overgeladen en komen zonder afdracht van accijnzen alsnog de EU binnen. Ook Andorra en Gibaltar spelen een rol bij illegale doorvoer.

Al tijdens de verhoren voor de commissie Van Traa over illegale opsporingspraktijken bleek hoe criminele organisaties een grote rol spelen bij de lucratieve handel in sigaretten. Op een pakje sigaretten van 7,20 gulden zit gemiddeld zo'n 71% belasting. Dat geeft smokkelaars een grote marge. Op markten, in sportkantines en cafés bloeit de handel in gesmokkelde sigaretten. In Nederland neemt de brancheorganisatie van tabakdetaillisten aan dat 4 tot 6% van het totale aantal verhandelde sigaretten uit smokkel afkomstig is. In het Verenigd Koninkrijk is dat 16% en in Italië en Spanje boven de 10%. Bij zulke grote marges zullen er steeds nieuwe methodes worden gevonden voor de illegale afzet. Het is een vraag, ook bij de Nederlandse douane, of vage juridische acties in Amerika dat tij zullen kunnen keren.

    • Willebrord Nieuwenhuis