Boos publiek in Salzburg

De Salzburger Festspiele zijn begonnen met twee voorstellingen die op weerstand stuitten bij het publiek - een soapversie van `Tramlijn begeerte' en een verseksualiseerde `Hamlet'.

Endstation Sehnsucht (`Tramlijn Begeerte') en Hamlet waren de theater-premières deze week in Salzburg. Het publiek reageerde in beide gevallen met veel boe-geroep maar ook met enkele `Bravo!'-salvo's. De Duitse regisseur Frank Castorf beet het spits af met zijn enscenering van het in 1947 door Tennessee Williams geschreven stuk over hopeloze begeertes. Castorf, die een reputatie van Stückezertrümmerer heeft, koos deze keer voor een andere aanpak. Hij presenteerde Endstation Sehnsucht als soap. Drie stellen duiken met elkaar het bed in, ruziën enbarsten regelmatig spontaan in gezang uit. Als Blanche Dubois bij haar zuster Stella en echtgenoot Stanley Kowalski intrekt, komt ze wat hysterisch over. Ze wordt echter gaandeweg normaler terwijl de anderen steeds neurotischer gedrag vertonen. ,,Wij waren toch zo gelukkig met elkaar voor zij kwam'', herhaalt Stanley keer op keer maar niemand wil hem geloven.

De handeling speelt in een soort containerwoning waarbij keuken en slaapkamer zichtbaar zijn. Wat zich in de badkamer afspeelt kan in de beste Big Brother traditie met behulp van een video camera op de tv in de slaapkamer worden gezien. De blik van kult-regisseur Castorf is koud en aanmatigend. Zo zijn ze, de kapitalistische proleten, zegt deze blik. De regisseur straft ook zijn publiek graag. Geen pauze maar een muzikaal intermezzo: `American Pie' op maximaal volume. Er liep maar één bezoekster weg. De rest wachtte geduldig en nam na afloop wraak met luidkeels geuite afkeer van de enscenering.

Veel rauwe seks en een tot aan de helft mooi en verrassend spel dat daarna snel aan vaart verliest, zo laat zich Martin Kušejs Hamlet samen vatten. Kušej, een jonge Oostenrijkse regisseur, heeft de vertaling van Heiner Müller bewerkt, bedrijven samengevoegd en figuren toegevoegd. Deze vrije omgang met Shakespeare zou Kušej misschien nog vergeven zijn maar de sterke seksuele lading die het geheel kreeg, leidde tot vernietigende kritieken in de Oostenrijkse pers.

Als Hamlet voor het eerst optreedt is hij slechts in een trui gekleed en later opent de prins bereidwillig de broek om met zijn penis in de hand iets uit te leggen. Zijn moeder biedt hem seksuele hand- en spandiensten, de koning bevredigt zich zelf met behulp van de koningin en tenslotte draait de krankzinnige Ophelia halfnaakt heel wat rondjes op het toneel voor ze tenslotte door haar broer en de hovelingen wordt verkracht. De scène lijkt vooral ingegeven door de prachtige benen van Johanna Wokalek. Samuel Weiss is een ambivalente Hamlet, bij alle wanhoop niet gespeend van kwaadaardigheid.

De beelden die Kušej oproept zijn van een ijzige schoonheid. De acteurs zijn elegant en hedendaags gekleed wat hun kwaadaardigheid en agressie alleen maar onderstreept. Ook het toneelbeeld is mooi en uitgekiend. Eerst lijkt Denemarken op een kas daarna op een half afgebroken fabriekshal. Dozen met piepschuim blijken ideale rekwisieten om op te zitten of lijken in op te bergen. Maar ondanks het esthetisch genoegen en de vele vondsten blijft men met nogal wat losse draden zitten. En niemand begreep waarom het stuk met de Donauwalzer eindigde. Kušej, die bij de Wiener Festwochen nog schitterde met een enscenering van een stuk van Ödön von Horvath, heeft zich aan Shakespeare een beetje vertild.