Uitgekleed de lucht in: zonder franje van A naar B

De goedkope vluchten zonder tussenstop vormen de snelstgroeiende markt in de Europese luchtvaart. Analisten verwachten dat het aantal Europese budgetpassagiers in 2002 zal zijn verdubbeld naar 22 miljoen. ,,Bij ons wordt iedereen gelijk behandeld.''

`Als het reddingsvest niet werkt'', giechelt Easyjet-stewardess Sonia in glimmend oranje blouse en bijkleurende oorbellen en lippenstift, ,,blaas dan door deze buis''. Haar collega Helen met geel reddingsvest in het gangpad proest het uit. De meeste passagiers slapen dan al. Het is even voor negen uur `s ochtends, het vliegtuig moet nog vertrekken. Twee Canadese jongens hebben oren en ogen afgedekt met walkman en pet, hun monden staan open. Ze zijn de avond ervoor naar Amsterdam gevlogen, op woensdag terug.

Tijdens de eerste ochtendvlucht van Amsterdam naar Luton Airport bij Londen zijn de passagiers te verdelen in dagjes- en nachtjesmensen: de eersten stappen `s ochtends in het vliegtuig, gaan werken, zoeken familie of vrienden op, bezichtigen de stad. De meesten hebben niet meer bagage dan een kleine handtas, sommigen hebben niet eens een jas aan. In de avond vliegen ze terug.

De tweede groep bevolkt vooral in de weekenden de oranje-witte toestellen. ,,Op vrijdagavond zit het vliegtuig vol met Engelsen die een vrijgezellenfeest hebben in Amsterdam'', zegt zakenreiziger Arie Ketel (40). ,,Aparte vluchten zijn dat.'' Volgens Easyjet-stewardess Michela zijn het in de weekenden vooral Nederlandse `young men' die de nacht doorhalen in Londen. Ze kijkt er zuur bij. Wat die jongens daar doen? ,,Geen idee. Daar spreken we onze passagiers te kort voor. We halen ze op en zetten ze weer af. Wat ze daar uithalen moeten ze zelf weten.''

De laatste passagiers wandelen op hun gemak het toestel in. Een stewardess telt of iedereen er is, er zijn namelijk geen stoelnummers. Een vrouwelijke passagier ontbreekt, ze komt een minuut voor vertrek binnen. De deur gaat dicht en het vliegtuig vertrekt – op tijd.

Prijsvechters heten ze: vliegmaatschappijen die hun vluchten zoveel mogelijk uitkleden om ze zo goedkoop mogelijk te maken voor zoveel mogelijk mensen. De Amerikanen vonden het eind jaren zeventig uit, de Engelsen importeerden het en langzaam wint het goedkoop vliegen terrein op het Europese vasteland. De bekendste zijn Easyjet en Virgin Express, de oudste Ryanair. Go (van British Airways) en Buzz (van KLM) zijn nieuwkomers op de markt. Easyjet heeft de luchthaven van Genève als tweede thuisbasis gekozen, Virgin breidt uit in Brussel.

Volgens directeur Floris van Pallandt van KLM UK, dat Buzz exploiteert in Londen, vindt er een grote verschuiving plaats in stoelen die de budgetmaatschappijen in Engeland en in Europa verkopen. Nu vult 75 procent van de stoelen zich met Britten, dat was drie jaar geleden bijna 95 procent. Van Pallandt: ,,Europeanen voelen zich steeds comfortabeler om te vliegen met low-cost maatschappijen.'' Commercieel directeur Mike Cooper van Easyjet denkt dat het juist Buzz en Go zijn die voor de bekendheid van de budgetmaatschappijen hebben gezorgd. ,,Door de komst van de nieuwkomers neemt de geloofwaardigheid van Easyjet toe.''

Voorlopig zijn de Europese prijsvechters nog geconcentreerd bij Londen. ,,Engelsen zijn reisgerichter'', zegt Floris van Pallandt. Hij is directeur van KLM UK dat Buzz exploiteert. ,,Bovendien zijn ze eerder geneigd het vliegtuig te pakken, in plaats van de trein of de auto, omdat ze op een eiland wonen.'' Nu meer mensen vliegen wordt het belangrijker wat de passagier wil: van A naar B op een zo gunstig mogelijk tijdstip tegen een zo voordelig mogelijk tarief. ,,Passagiers vertonen een ander koop-en reisgedrag op korte vluchten waarbij men van A naar B gaat. Mensen willen zo min mogelijk tijd verliezen tussen het parkeren van de auto en het plaatsnemen in het toestel. Het vliegtuig moet op tijd vliegen. Het moet veilig zijn en schoon. En daar houdt het mee op'', zegt Van Pallandt.

In zijn kantoor op Londen Stansted kijkt hij uit op de felgekleurde vliegtuigen van de concurrenten. Volgens Van Pallandt kennen de prijsvechters drie soorten passagiers: vakantiereizigers die altijd al de Spaanse Rijschool hebben willen bezoeken en dus naar Wenen gaan. Zakenreizigers die op een vaste datum en tijd een afspraak hebben in Düsseldorf. En dan zijn er ,,de mensen die driehonderd gulden over hebben en op zaterdag de krant openslaan waar ze voor dat geld naar toe kunnen gaan.'' En voor die passagiers concureert de vlucht naar Helsinki van Buzz met de vlucht van Ryanair op Rimini. ,,En als mijn Helsinki 500 gulden is en Rimini tweehonderd gulden dan gaat hij naar Rimini.'' De goedkoopste aanbieder wint.

Vandaar dat analisten een groei van 20 tot 25 procent voorspellen voor deze bedrijven, terwijl de meeste traditionele luchtvaartmaatschappijen verlies maken en steun bij elkaar zoeken door allianties en fusies: de lagekostenmaatschappijen halen niet alleen klanten weg bij de traditionele bedrijven, ze stimuleren mensen die anders niet zouden vliegen om een ticket te kopen.

De goedkope vluchten zonder tussenstop vormen de snelstgroeiende markt in de Europese luchtvaart, weten analisten. De Amerikaanse zakenbank Salomon Smith Barney verwacht dat het aantal Europese budget-passagiers in 2002 zal zijn verdubbeld naar 22 miljoen. Een groot gedeelte van die groei zal plaats vinden op het Europese vasteland. Alleen al het afgelopen jaar groeide het aantal reizigers met 40 procent. In de Verenigde Staten vliegt een op de vier passagiers `lowfare', in Europa is dat een op de twintig. ,,Dat betekent niet dat de Europeaan niet geïnteresseerd is in een goede deal, maar domweg dat het aanbod er niet is'', zegt Van Pallandt.

Toch is het niet waarschijnlijk dat de prijsvechters alle vijf zullen overleven. In de Verenigde Staten, waar de luchtvaart twintig jaar eerder liberaliseerde, wist alleen het Texaanse SouthWest Airlines het hoofd boven water te houden. In Londen sneuvelde Debonair vorig jaar na een verlies over 1998 een verlies van 44 miljoen guldente hebben geleden, terwijl de omzet met 39 procent was gestegen. De strategie om zich meer te richten op zakenreizigers mislukte. Op sommige routes van en naar Londen zakten de prijzen door de komst van de prijsvechters de afgelopen jaren met 70 procent. De winstmarges van de budgetbedrijfjes zijn kleiner dan bij de grotere maatschappijen, geeft Van Pallandt toe, maar ze rekenen op meer passagiers, ze zijn massavervoerder geworden.

Hoe houden de bedrijven de kosten laag? Ze geven geen tickets uit maar confirmatienummers waarmee passagiers zich bij de balie kunnen melden. Ze betalen geen commissie aan reisagenten. Ze vliegen op kleinere, goedkopere vliegvelden. De catering aan boord besteden ze uit. Go, Ryanair en Virgin Express verkopen naar schatting 20 tot 30 procent van hun stoelen via internet. Bij Buzz en Easyjet ligt dat percentage hoger.

Volgens Van Pallandt ligt de prijs van de goedkoopste vlucht van Buzz ongeveer 20 procent onder de goedkoopste prijs van een gevestigde maatschappij. Op de zogenoemde non-restricted tickets scheelt het gemiddeld de helft. Volgens Mike Cooper, commercieel directeur van Easyjet, zijn de vluchten van zijn bedrijf ook de helft goedkoper dan die van de gevestigde luchtvaartmaatschappijen. Maar dan moet je wel op tijd boeken. De 99 gulden waarmee Easyjet adverteert op de route Londen-Amsterdam is op basis van een enkele reis en alleen weggelegd voor de klanten die enkele maanden vantevoren reserveren. Als je telefonisch reserveert, komt er twintig gulden bij, de luchthavenbelasting is eveneens niet meegerekend. Cooper: ,,Het is niet de bedoeling om de klanten te misleiden. De prijzen zijn ingedeeld in tijdzones. Hoe eerder je een ticket bestelt, hoe goedkoper het is. Als je zes uur vantevoren een vlucht boekt, betaal je de volle prijs.'' Voor een retourtje Amsterdam-Londen komt die volle prijs neer op 620 gulden, exclusief belasting vergelijkbaar met een retourvlucht van KLM (774 gulden inclusief belasting).

Op Londen Luton staren slaperige rugzaktoeristen, druk bellende zakenmensen en meisjes met volle kledingtassen ongeduldig naar het scherm waarop de vertrektijden knipperen. De vluchten zijn gemiddeld een half uur te laat.

Zakenreiziger Ketel betaalde 450 gulden voor zijn ticket. Hij vliegt elke twee weken met Easyjet, vliegveld Luton is namelijk dichterbij zijn werk dan de andere vliegvelden bij Londen. De vertragingen die `s avonds vaak oplopen tot anderhalf uur, neemt hij op de koop toe. ,,Mijn grote ergernis is wel dat ze dan geen mededelingen doen.'' Toch blijft hij met Easyjet vliegen, ook omdat geen andere maatschappij goedkopere reizen naar Londen aanbiedt.

De budgetmaatschappijen hebben de strijd om de zakenreiziger aangebonden. Volgens Cooper van Easyjet vindt er een verschuiving plaats van vrijetijds- naar zakenpassagiers. ,,We willen ons meer op zakelijke reizigers richten, maar wel onze filosofie behouden. Het moet niet zo zijn dat iemand die meer geld betaalt voor zijn ticket een betere service krijgt, zoals bij andere maatschappijen. Bij ons wordt iedereen gelijk behandeld.''

Ook Buzz richt zich op de zakelijke passagiers door optioneel een uitgebreid pakket aan te bieden: een uitgebreide catering, champagne aan boord, loungegebruik op de luchthaven of een fasttrack door de beveiliging heen. Van Pallandt: ,,We erkennen dat de reiziger een individu is en geen kuddedier.''