Merkel moet de scherven lijmen

De CDU is zwaar aangeslagen door de nederlaag in de Bondsraad over kanselier Schröders belastingplannen. Angela Merkel moet zien de scherven te lijmen. Geen wraak maar verzoening.

,,Dat was de eerste en laatste keer dat mij zoiets gebeurt'', reageerde Angela Merkel, voorzitter van de christen-democratische CDU dit weekeinde aangeslagen. De bittere nederlaag van de Duitse oppositie bij de belastinghervorming laat diepe sporen achter.

De slag om het belastingplan heeft niet alleen bondskanselier Gerhard Schröders positie als geraffineerde `Macher' bevestigd. Tevens is pijnlijk blootgelegd hoe kwetsbaar de CDU is, die nog worstelt met de naweeën van de zwartgeld-affaire rondom oud-kanselier Helmut Kohl.

Angela Merkel en CDU-fractieleider Friedrich Merz zijn als twee jonge vogels die de buitenwereld invlogen met een grote klap op de grond geploft. Bij de onderhandelingsstrategie over de belastingen is gebleken hoe politiek onervaren het nieuwe duo nog is. ,,Ik was misschien te goedgelovig'', gaf Merkel toe. De hele gang van zaken heeft de nieuwe leiding van de CDU beschadigd. Ook stelt de stemverhouding vrijdag in de Bondsraad (Eerste Kamer), waarbij drie CDU-politici op het laatste moment de kant van de regeringspartijen (SPD en Groenen) kozen, de CDU-strategie ter discussie.

De CDU dreigt niet alleen uiteen te vallen in twee vleugels tussen Kohl-aanhangers en de nieuwe leiding. Nu is ook een wig geslagen tussen de partij en de deelstaten. Na 100 dagen voorzitterschap is Merkel in haar poging de oppositiepartij spierballen te geven een stuk teruggeworpen.

Een ,,zware klap voor de innerlijke stabiliteit van de CDU'', oordeelde CSU-fractieleider Alois Glück over de verloren stemming in de Bondsraad. Zoveel deloyaliteit kan niet ongestraft blijven, reageerde Edmund Stoiber, minister-president van Beieren en CSU-leider. Hij speculeert openlijk over het aftreden van de Berlijnse burgemeester Eberhard Diepgen, een van de drie overlopers, als CDU-partijvoorzitter van de deelstaat.

De drie afvalligen (Bremen, Brandenburg en Berlijn waar de CDU in grote coalities met de SPD regeert) hebben het zwaar te verduren. Niet eens stemden ze principieel voor de belastingverlaging die voor Duitsland onontkoombaar is. Als beren die op een pot honing afkwamen lieten ze zich door minister Hans Eichel van Financiën (SPD) over de streep trekken. Berlijn kreeg een half miljard mark om in het Olympisch stadion te investeren en in het `Museumeiland', Brandenburg ruim 400 miljoen voor verkeersverbindingen naar Polen en Bremen ontving financiële douceurtjes bij de komende begroting. Ook de vroegere coalitiepartner FDP, die in Rijnland-Palts samen met de SPD regeert, liet de CDU in de kou staan.

Merkel is evenwel niet uit op een afrekening met de `verraders'. Ze wil juist proberen een escalatie van de strijd binnen de partij te voorkomen en heeft het CDU-presidium maandag in Berlijn voor een crisiszitting bijeen geroepen. De drie overlopers kunnen daar op harde kritiek rekenen, maar belangrijker is volgens Merkel dat de oppositiestrategie van de CDU tegen het licht wordt gehouden.

De zogenaamde blokkade-politiek is bij de belastingen jammerlijk mislukt. Met het regeringsvoorstel voor een ingrijpende pensioenhervorming dient de volgende vuurproef voor CDU en CSU zich aan. Temeer nu kanselier Schröder gisteren de PDS (de oud-communisten uit de vroegere DDR), voor `consensus-gesprekken' heeft uitgenodigd. Schröder wil voor zijn pensioenplan een zo breed mogelijke politieke steun organiseren. De plannen zijn immers impopulair bij de kiezers, omdat ze op den duur voorzien in een daling van het wettelijke pensioeninkomen en burgers zich particulier moeten bijverzekeren. De vakbeweging en een deel van Schröders achterban lopen al te hoop tegen de plannen.

Ook de CDU gaan Schröders voorstellen te ver; de onderhandelingen tussen regeringspartijen en oppositie zijn al vastgelopen. Merkel heeft echter laten doorschemeren niets te voelen voor een blokkadepolitiek ten aanzien van de pensioenen. Maar deelname aan gesprekken waaraan ook de door de CDU genegeerde PDS deelneemt, is voor Merkel - een Oost-Duitse - een affront.

Merkel en de vernieuwers in het partijpresidium zullen zich naarstig moeten bezinnen welke inhoudelijke wapens ze in stelling kunnen brengen tegen de regering willen ze bij de verkiezingen over twee jaar niet profielloos het onderspit delven. ,,Merkel is onbevangen, ze heeft charme, maar heeft ze een thema?'', vraagt Die Welt zich vandaag af. Schröders strategie is erop gericht in zijn moderniseringsdrift de oppositie politiek te isoleren. Dat kan de nieuwe CDU-leiding, die eveneens als vernieuwers zijn aangetreden, niet over haar kam laten gaan. Merkel heeft gezegd de partij met ,,nieuwe inhouden'' te willen vernieuwen. Dat zal ze nu waar moeten maken.