MUTATIE IN REGELEIWIT GEEFT HOGE BLOEDDRUK BIJ ZWANGERSCHAP

Een mutatie in een receptor die de zoutbalans in het lichaam reguleert, kan een gevaarlijke hoge bloeddruk veroorzaken bij zwangere vrouwen (Science, 7 juli). De mutatie maakt de receptor gevoeliger voor progesteron, een hormoon dat in grote hoeveelheden wordt aangemaakt tijdens de zwangerschap. Voor het eerst is bewezen dat een fout in deze receptor hoge bloeddruk kan veroorzaken. Hoewel deze specifieke afwijking niet algemeen onder de bevolking voorkomt, verwachten de onderzoekers dat het onderliggend mechanisme van toepassing kan zijn op meer algemene vormen van hoge bloeddruk. Zo beschikken ze over aanwijzingen dat er nog andere mutaties van dezelfde receptor bestaan. De mineralocorticoïd receptor zal daarom naar verwachting een belangrijk aangrijpingspunt worden voor bloeddrukverlagende middelen.

De mutatie die in Science wordt beschreven is voor het eerst ontdekt in een vijftienjarige jongen die leed aan hoge bloeddruk. Toen men vervolgens ook zijn familie ging onderzoeken, werd het genetische karakter van deze aandoening duidelijk. Maar liefst 11 van de 23 onderzochte familieleden bleken al voor hun twintigste te kampen met een te hoge bloeddruk, iets wat op die leeftijd vrij zeldzaam is. Een opa en twee oudooms van de jongen bleken voor hun vijftigste al aan een hartaanval te zijn overleden.

Binnen het familieonderzoek kwam tevens aan het licht dat vooral vrouwen tijdens hun zwangerschap in gevaarlijke situaties terechtkwamen door een excessief stijgende bloeddruk. De complicaties waren zo ernstig dat de geboortes bij deze vrouwen vervroegd via een keizersnede moesten plaatsvinden. Ze kregen omwille van hun eigen veiligheid het advies mee niet meer zwanger te raken.

De familiegeschiedenis zette de onderzoekers op het spoor van progesteron als boosdoener. Aanvullend moleculair onderzoek wees uit dat dragers van de ziekte in deze familie een mineralocorticoid receptor hebben die slechts één aminozuur verschilt van de normale receptor. Deze verandering ligt echter net in de regio die de specificiteit van de receptor bepaald. Mutante receptoren raken geactiveerd door progesteron, met alle gevolgen van dien.

De zogenoemde mineralocorticoid receptor in de nieren vervult een belangrijke functie bij de regulering van de zoutconcentratie in het bloed. Als hij gestimuleerd wordt, zet hij een cellulair mechanisme in werking dat ervoor zorgt dat de nieren zouten resorberen uit de voorurine. Het extra zout in het bloed laat het bloedvolume toenemen en de bloeddruk stijgt. Normaal activeert alleen het bijnierschorshormoon aldosteron de receptor, en werkt het moleculair sterk verwante progesteron remmend omdat het de receptor bezet houdt voor aldosteron. De mutatie die nu ontdekt is, heeft echter tot gevolg dat ook progesteron de receptor kan stimuleren, met als gevolg dat de zouthuishouding van het lichaam flink ontregeld raakt.