Dromen met een kiel

Een zeiljacht van meer dan honderd miljoen gulden? Bij Royal Huisman Shipyard in Vollenhove is de klant koning. `If you can dream it, we can build it', zegt directeur Wolter Huisman.

Dromen van miljardairs hebben vaak een kiel. Neem de droom van computeringenieur Jim Clark. De Amerikaan die internet toegankelijk maakte met de Netscape Navigator was bezeten van het idee het meest geavanceerde zeiljacht ter wereld te bouwen. Het eerste volledig computergestuurde jacht. Een schip ook met een hydraulisch kraaiennest, een rioolzuiveringsinstallatie, een watermaker, een sloep in het ruim voor de boodschappen aan de wal, een flinke humidor voor de sigaren en uiteraard een handvol stevige schilderijhaken, zodat de Picasso's aan boord ook bij storm recht blijven hangen.

,,If you can dream it, we can build it'', zei Wolter Huisman, de directeur van Royal Huisman Shipyard. Jim Clark had zich in het Overijsselse Vollenhove gemeld nadat hij een fraai prentenboek onder ogen had gekregen over de bouw van de Juliet, een jacht dat Huisman in 1993 voor een andere Amerikaanse ondernemer bouwde. Clark raakte zo onder de indruk, dat hij de Nederlandse werf de opdracht gaf om de Hyperion te bouwen.

Zo'n vijftig keer kwam Clark voor overleg naar Overijssel. Voor de bijna zestig meter lange koolstofvezelmast, de langste ter wereld, moest Huisman zelfs een speciale constructiehal bouwen, een superformaat bakoven die tot 90 graden kan worden warm gestookt. Maandenlang braken zijn ingenieurs zich het hoofd over het verlangde monitoringsysteem. ,,Maar ontwikkeling is het leukste deel van ons werk'', zegt Huisman. ,,Samen met de klant, de architecten en ons team een schip vanuit het niks te zien groeien, is het mooiste wat er is.''

De droom van Jim Clark kon in oktober 1998 te water worden gelaten. De Hyperion (bouwkosten ruim 50 miljoen gulden) was het grootste en meest complexe van alle 168 aluminium schepen die Huisman tot dan toe bouwde. Maar inmiddels ligt de lat aanzienlijk hoger. ,,Wat de klant vraagt doen wij'', zegt dochter Alice Huisman, verantwoordelijk voor de publiciteit. ,,Andere werven zeggen misschien eerder nee. Klanten mogen heel veel van ons vragen. Innovaties, inventiteit en kwaliteit, dat zijn onze sterke punten.''

Op de wereldranglijst van custom-built jachtenbouwers neemt Nederland een vooraanstaande plaats in. De grote namen bij de zeiljachtenbouwers zijn Jongert in Medemblik, Vitters in Zwartsluis, Holland Jachtbouw in Zaandam en Huisman. Van deze vier werven heeft Huisman onbetwist de grootste naam.

Het familiebedrijf begon in 1884 met de bouw van houten vissersboten, de zogenoemde Vollenhovense bollen. Toen Wolter Huisman in 1947 als 13-jarige bij zijn vader in het bedrijf kwam timmeren, telde de werf drie werknemers. Het bedrijf ging met zijn tijd mee en begon in de jaren zestig als een van de eerste in Europa met de bouw van aluminium wedstrijdschepen. In korte tijd bouwde Huisman een grote naam op, vooral dankzij Connie van Rietschoten die met zijn in Vollenhove gebouwde Flyers tweemaal de Whitbread-race won.

,,Het ging hartstikke goed'', herinnert Huisman zich die tijd. ,,We hoefden niks aan pr te doen, niet naar tentoonstellingen, de bestellingen rolden binnen. Maar eind jaren zeventig veranderden de regels in de wedstrijdsport. Niemand bestelde meer een boot. Toen heb ik mijn les geleerd. Als je niet op tijd investeert, sta je opeens bij het arbeidsbureau om werktijdverkorting aan te vragen.''

Door halsoverkop om te schakelen naar de bouw van luxueuze toerjachten, wist Huisman in 1981 het tij met succes te keren. Het personeelsbestand verdrievoudigde sindsdien naar 300 werknemers. Het ministerie van Economische Zaken gaf Huisman de prestigieuze exportprijs en koningin Beatrix verleende de werf bij het honderdjarig bestaan het predikaat koninklijk.

Die eretitel komt Huisman toe. Tot aan de schroefjes in de scharnieren mogen afnemers hun voorkeur uitspreken. En ook de after-sales service gaat ver. Als een eigenaar ontevreden is over de kookkunst van zijn personeel, regelt Alice Huisman tijdens een revisiebeurt van het schip een stage in de keuken van een toprestaurant.

,,Onze klanten zijn onze beste ambassadeurs'', zegt ze. ,,De superrijken, dat is maar een klein wereldje. Mond-tot-mondreclame is belangrijk. Een goed schip, goede after-sales en tevreden kapiteins, dat helpt.''

De opdrachtgevers komen uit de Verenigde Staten, Duitsland, Frankrijk en Latijns-Amerika. De laatste Nederlandse klant dateert van jaren geleden. ,,We krijgen wel aanvragen voor offertes, maar Nederlanders vinden een groot jacht al snel te opvallend. Het moet wat bescheidener.''

De bouwprijs van de jachten varieert van 15 tot over de 100 miljoen gulden. Op bestelling gemaakte schepen worden niet op vaste prijs gebouwd. De klant krijgt een richtprijs, waarover hij 20 procent dient aan te betalen. Als de bouw duurder uitvalt, omdat de klant met nieuwe wensen komt of door miscalculatie van de werf, dan worden de extra uren en materialen tegen kostprijs geleverd. Op een jacht krijgt de koper één jaar volledige garantie.

Een schip verkopen is vaak een kwestie van veel geduld. Op boatshows in Düsseldorf, Fort Lauderdale en Singapore is Huisman present. En in Amerika heeft de werf een verkoopvertegenwoordiger. Soms kost het jaren en vele tienduizenden guldens om een potentiële klant over de streep te trekken. Alice Huisman: ,,Een model maken, calculaties, dat gebeurt op basis van no cure no pay. We hadden eens een klant die pas na tien jaar zijn handtekening zette. Twee keer per jaar kwam hij op bezoek. Gingen we met hem eten of lieten we hem meezeilen op een schip. Ik had de hoop al opgegeven, maar mijn vader hield vertrouwen. Op een dag heeft hij hem gewoon het contract voor een jacht van 25 meter onder de neus geduwd.''

Voor de komende jaren zit de orderportefeuille vol. Wie nu een schip bestelt, krijgt het pas in 2005 geleverd. Alice Huisman: ,,De laatste jaren gaat het heel erg goed. Er is zoveel geld onder de mensen. Zelfs op de dag dat de Golfoorlog uitbrak, kregen wij nog een opdracht binnen. Een luxe jacht van veertig meter was nog niet zo lang geleden heel groot. De tendens gaat nu naar schepen van zestig, zeventig meter.''

Meestal heeft de werf drie schepen in aanbouw. Eén op de tekentafel, en twee in de werf. Dit jaar levert Huisman twee schepen af, volgend jaar één en in 2003 waarschijnlijk nul. Want een nieuwe opdracht van Jim Clark, voor een klassieke driemastschoener van 89 meter, vergt het uiterste van het bedrijf. Het ruim honderd miljoen gulden kostende schip, de Athena, krijgt een 22-koppige bemanning, vier gastenhutten en een eigen theater. Het schip is zo groot dat de werf compleet verbouwd moet worden. Op stapel staan een nieuwe constructiehal, een nieuwe meubelfabriek en een nieuw ponton.

De Athena heeft ook consequenties voor de provinciale begroting. Want vóór de geplande oplevering in 2004 moet een deel van het wegdek van de Vollenhover brug uitneembaar worden gemaakt, omdat het schip er anders niet doorkan. ,,Eigenlijk moeten we verhuizen'', zegt Alice Huisman. ,,Rotterdam, Amsterdam of Harlingen zou misschien een betere productielocatie zijn. Maar hoe moet dat dan? Dat kunnen we onze mensen niet aandoen.''

De jachtenbouwer is nog een echt familiebedrijf. Wolter Huisman en zijn drie dochters zijn de enige aandeelhouders. Moeder Huisman doet samen met de financieel directeur de boekhouding en ook de schoonzonen werken in het bedrijf. ,,Geen vreemde aandeelhouders, dat is samen met ons personeel het geheim van het succes'', zegt Wolter Huisman trots. ,,De werf is ons leven. We halen geen geld uit het bedrijf en we herinvesteren de winst.''

Als hij over de bouwplaats van de nieuwe constructiehallen loopt, maakt de directeur zich weleens zenuwachtig over het rendement van alle investeringen. ,,Nu zit de orderportefeuille voor vijf jaar vol. We moeten soms nee zeggen. Je hebt daarom de neiging om verder uit te breiden, maar vijf jaar vliegen voorbij en wie weet hoe het dan gaat. Het bedrijf moet ook bestuurbaar blijven. De huidige omvang is goed.''

Binnenkort hoopt Huisman met pensioen te gaan. De 68-jarige directeur wil het wat rustiger aan doen. Niet meer op maandagmorgen juridische klusjes opknappen en kleine conflicten oplossen. Op de werf staat een half afgebouwd motorjacht van bescheiden afmeting op hem te wachten. Een eigen zeilboot heeft de familie niet. Dol op zeilen, maar tijdens vakanties huren de Huismannen een boot. Een groot jacht? ,,Nee hoor'', lacht Alice Huisman. ,,Een boot van twaalf meter is voor ons groot genoeg.''

Dit is het tweede artikel van een serie over grote Nederlandse nichemarktspelers. De eerste aflevering stond 5 juli in de krant.