Desperado op leeftijd

Pat Garrett & Billy the Kid staat niet bekend als de beste film van Sam Peckinpah. Zal wel waar zijn, maar er zit in ieder geval één moment in waar beelden overgaan in pure film – dit bij gebrek aan een betere term.

Pat Garrett is een desperado op leeftijd die sheriff is geworden en nu voor corrupte veebaronnen jaagt op zijn vroegere maatje Billy the Kid. Hij maakt een lange tocht door Texas en wordt overal als verrader beschimpt. Als de avond alle kleur uit de dag heeft getrokken, en paard en ruiter wegvallen tegen de rotsen, slaat Pat zijn bivak op aan de oever van de rivier Pecos.

Hier moet eerst worden gezegd dat James Coburn Pat Garrett speelt. Coburn is zo'n granieten Amerikaan die te vaak wordt gebruikt in gemakkelijke actiefilms. Stem in de laagste registers en een hoofd waar precies een grote sigaar in past. Zijn Pat Garrett is een subtiel mengsel van de bravoure van de outlaw en de weemoed van te weten dat je tijd voorbij is.

Deze Pat ziet een vlot loom voorbijdrijven op de rivier. Een oude man staat op de boeg, en hij lost schoten op een fles die zijn kleinzoon in het water heeft gegooid. Puur voor zijn genoegen, al mist de oude man steeds. Pat kan de verleiding niet weerstaan en vuurt vanaf de oever met zijn colt op de fles.

De oude man schrikt, richt zijn geweer op de oever en vuurt op Pat. Dan pakt Pat zijn geweer, en richt op de man. Die ziet dat en laat zijn geweer zakken. Pat aarzelt en laat dan ook zijn geweer zakken.

Het gebeurt allemaal in de schemering, maar door de opbouw van de scène dwingt regisseur Sam Peckinpah de kijker allerlei emoties te projecteren in de ogen van die twee mannen. Angst, berusting bij de oude man, eerst de opwinding bij Pat en dan het besef hoe zinloos het anonieme geweld is dat hij zijn hele leven rondstrooit.

Zowel naar de vorm – veel vertraagde of bevriezende beelden – als naar de melancholieke inhoud past deze film goed bij de andere westerns van Peckinpah, zoals The Wild Bunch. De onbezorgde jonge desperado Billy the Kid (Kris Kristofferson) wil niet accepteren dat het Wilde Westen langzaam gecultiveerd is en dat hij net zo wordt opgejaagd als de buffel en de indiaan. De oude Garrett accepteert het wel. ,,Alsof de tijden zijn veranderd'', antwoordt hij op de vraag hoe het voelt een ster te dragen. Maar het geluk is er af.

Pat Garrett en Billy the Kid (Sam Peckinpah, 1973, VS), Ned.3, 22.55-00.53u.