Een jurk met een broekspijp

Mode en Nederland? Ze lijken bij elkaar te horen als regen in de Sahara of als een ijsbeer op Antarctica. Toch biedt de vaderlandse bodem ook textiele vormen die de moeite waard zijn. Zoals bijvoorbeeld is te zien op de expositie van Nederlandse mode-ontwerpers in Utrecht.

Wie denkt dat de Nederlandse mode ophoudt bij Mart Visser, Frans Molenaar of wijlen Frank Govers, moet zich nodig eens laten bijspijkeren. Niets ten nadele van de heren ontwerpers, maar ons land heeft meer te bieden dan bezadigde coutureshows en mantelpakken. De afgelopen tien jaar heeft een groep ontwerpers Nederland langzaam maar zeker op de internationale modekaart gezet. En al dat werk en gezwoeg achter de naaimachine begint nu vruchten af te werpen: `onze' jonge ontwerpers en met name hun creaties zijn gewild bij het modepubliek. Het Centraal Museum in Utrecht presenteert vanaf morgen een overzichtstentoonstelling van hedendaagse Nederlandse mode.

Eigenlijk is Nederland helemaal geen modeland. We hebben geen beroemde modehuizen of ontwerpers van internationale faam en toonaangevende merken zeggen de meeste mensen niets. Mode is door de eeuwen heen beschouwd als luxe en uiterlijk vertoon. Casual kleding, spijkerbroek en T-shirt vormen hedentendage het nationale uniform. Praktisch en goedkoop gaan doorgaans vóór mooi, want er moet ook in gefietst kunnen worden. Geen wonder dat slechts weinigen weten wie Alexander van Slobbe of Viktor & Rolf zijn.

Maar laat in het internationale modecircuit hun namen vallen en er klinken bewonderende kreten. De heren worden geroemd om hun eigentijdse ideeën en durf. ,,De kracht van de jonge generatie Nederlandse mode-ontwerpers is dat ze mode van dit moment presenteren, nieuwe ideeën en soms een andere, vrije benadering van het begrip mode. Er is niets retro aan'', verklaart José Theunissen, conservator mode en kostuums bij het Centraal Museum en samensteller van de expositie. Die Nederlandse mode kenmerkt zich enerzijds door een heel minimalistische en soms bijna abstracte stijl (Van Slobbe, Saskia van Drimmelen), anderzijds door een meer expressieve, royale en soms spottende stijl (Viktor & Rolf, Keupr/vnBentm). ,,Internationaal gezien kun je ze vergelijken met Belgische ontwerpers als Martin Margiela of Japanners als Comme des Garçons. Zij zijn ook altijd bezig de grenzen van een kledingstuk te verkennen, op te rekken.''

Een beginnend Nederlands ontwerper staat voor een behoorlijke uitdaging. Behalve voorbeelden – sommige jonge designers noemen Fong Leng en Frans Molenaar – mist Nederland zoiets essentieels als een textielindustrie. Het was er ooit wel, maar in de jaren zeventig is nagenoeg alles verplaatst naar de lagelonenlanden. Met als resultaat een gebrek aan goede coupeurs en naaiateliers. Startende ontwerpers hebben lange tijd hun ontwerpen zelf in elkaar gezet, sommigen hebben inmiddels in België ateliers gevonden die hun ingewikkelde constructies kunnen maken. Ook financiers zijn ver te zoeken. Velen maken dankbaar gebruik van de subsidiekanalen, niet alleen om een collectie te maken, maar ook om te presenteren. De gastvrijheid van het Institut Néerlandais in Parijs kent geen grenzen, menig jonge ontwerper heeft er zijn eerste show gehouden.

Het gebrek aan modevoorbeelden lijkt gecompenseerd te worden door de brede opleiding van de meeste ontwerpers. José Theunissen: ,,De meeste modeopleidingen zijn onderdeel van een kunstacademie. Daar komen de jonge ontwerpers in aanraking met andere kunstvakken en maken ze kennis met stromingen als De Stijl, die toch de basis heeft gelegd voor die typisch Nederlandse, minimalistische ontwerpstijl. Kijk naar de vormgeving van de PTT of de producten van Droog Design.''

De internationale hype rond de Nederlandse mode is simpel te verklaren. Theunissen: ,,Een heleboel mensen zijn die retro-trends beu en de Nederlandse mode heeft iets tijdloos, neutraals. Bovendien is het mooi gemaakt, met oog voor detail.'' Ondanks het conceptuele en droge karakter zijn de ontwerpen over het algemeen draagbaar en zelfs verkoopbaar.

De expositie in het Centraal Museum laat een grote selectie zien. Het beschrijven van de creaties is vaak lastig, want wie snapt nu hoe een jurk met broekspijp van Niels Klavers er uitziet of een combinatie van rok, broek en corset in een kledingstuk van Rozema/Teunissen? De nadruk ligt op baanbreker Alexander van Slobbe en enfants terribles Viktor & Rolf. Van Slobbe verstaat de kunst van het weglaten. Zijn creaties zien er simpel uit, maar wie ze van dichtbij bekijkt, ziet de ingenieuze coupe, de mooi weggewerkte zakken of de prachtige hightech-stoffen. Bij hem geen tierlantijnen, maar wel zorgvuldig uitgedachte dessins en kleurcombinaties. Silhouetten zijn vaak recht en hoekig.

Viktor en Rolf drijven met hun collecties vaak de spot met mode, hun creaties moeten het vooral hebben van het effect dat ze teweegbrengen. Zoals de in zwart-wit uitgevoerde collectie, die werd belicht door blacklight, waardoor het silhouet extreem werd uitvergroot. Of de dit jaar geïntroduceerde prêt-à-porterlijn: de ultieme klassiekers (rechte rok, blouse) versierd met een toefje couture, bijvoorbeeld een typische Viktor & Rolfstrik.

Negen andere ontwerpers laten een kleine keuze uit hun werk in zelf ingerichte stijlkamers zien. Claudy Jongstra hing haar vilten stoffen in de kapel van het museum en liet een jurk beschilderen door Marc Mulders. Saskia van Drimmelen voerde haar minimalistische ontwerpen opnieuw uit in transparante stof, opdat de constructie duidelijk zichtbaar zou worden. En dat daar dan vlakbij oude en moderne Nederlandse kunst hangt, maakt de verwantschap alleen maar zichtbaar. Blijkbaar zit het minimalisme en de ingehouden vrolijkheid ons allemaal in het bloed.

Expositie `Dutch Modernism', 7 juli t/m 17 sept in het Centraal Museum, Nicolaaskerkhof 10, Utrecht. Er is werk te zien van o.a. Alexander van Slobbe, Viktor & Rolf, Saskia van Drimmelen, Aziz Bekkaoui, Niels Klavers, Oscar Suleyman, Ronald van der Kemp, Claudy Jongstra, Rozema/Teunissen, G+N, Keupr/vnBentm. Di t/m zo van 11-17u. De catalogus verschijnt in samenwerking met het tijdschrift Dutch. Zie ook: www.centraalmuseum.nl