Sky Unlimited

Honderd topmensen van het reclamebureau Saatchi & Saatchi beleven leuke dagen. De overname door de Franse branchegenoot Publicis betekent dat zij een aandelenpakket van 210 miljoen gulden krijgen uitgekeerd. De twee topmannen van Saatchi krijgen respectievelijk 23 en 27 miljoen. Toch aardig als beloning voor het zetten van een paar handtekeningen. Iets vergelijkbaars overkwam de grote baas van Vodafone AirTouch, Chris Gent. Louter en alleen wegens de overname van Mannesmann kan hij 35 miljoen gulden in zijn zak steken.

Over dit soort onderwerpen wordt veel gepraat. Omdat de bedragen steeds hoger worden – en de meeste jaarrekeningen in Nederland blijven zwijgen – wil het kabinet werk maken van de openbaarheid van inkomens van de bestuurders en commissarissen van ondernemingen.

Gaat het werkelijk om de hoogte van die bonussen? Maakt het veel uit of de familie Gent 35 miljoen gulden of 35 flessen mooie wijn krijgt? Als je die 35 miljoen vergelijkt met de marktkapitalisatie van zijn bedrijf (bijna 600 miljard gulden) dan is dat eigenlijk aan de zuinige kant.

Interessanter is de vraag waarop de beloning van topmanagers berust. Bovenstaande voorbeelden tonen aan dat er prijzen te winnen zijn indien managers in ondernemingen handelen. Dat kenden we nog niet. Tot nu toe hielden bonussen verband met de waarde die het management naar aanleiding van een overname creëert en dus niet met de overname zelf. Dat is nu achterhaald – niet onbegrijpelijk. In telecommunicatie, luchtvaart, distributie en voeding & dranken wordt de belangrijkste voorwaarde voor waardecreatie juist geschapen door bliksemsnelle overnames. Bij veel ondernemingen maken overnames in welomschreven markten deel uit van het strategisch plan. Uitvoering van dat plan is een normale beloningscomponent. In dat geval is het niet gek dat een overname extra wordt beloond, ook al loop je het risico dat topmanagers zich meer gaan bezighouden met realiseren van overnames dan met de gevolgen ervan.

Wat zijn andere nieuwe ontwikkelingen in de beloning van topmanagers?

Een belrondje levert het volgende patroon op. Opties blijven de grote trekker. Er zijn wel modegrillen: in een stijgend beursklimaat zijn opties populair en in een dalende trend wordt meer geopteerd voor aandelen. In alle gevallen is het vaste salaris relatief klein. Veelal is het niet meer dan enkele procenten van het totaal. De grote klappen worden in de VS gemaakt, maar de Nederlandse bankiers en verzekeraars weten er ook raad mee. Hier en daar zijn er pijnlijke cultuurverschillen. Binnen VNU en Aegon verdienen de Amerikaanse bestuurders soms twee keer meer dan hun Nederlandse collega's. De overname van Orange door France Télécom laat zien dat het basissalaris van Orange topman Hans Snook (1,75 miljoen gulden) ruim vier keer hoger is dan dat van zijn toekomstige baas Michel Bon (400.000). Bon zal wel wat worden opgetrokken, luidt het vermoeden.

America Online is nu op de Europese markt bezig topmanagement aan te trekken. Optieregelingen van tientallen miljoenen dollars gaan grif over tafel. Dat lijkt leuk maar de gebraden duiven vliegen soms de andere kant op. Geoffrey Bible, topman van Philip Morris, zag de koersdaling van 56 procent gedurende het afgelopen jaar vertaald in een vermogensdaling van 216 miljoen tot 2,3 miljoen gulden. Oplossing: spreek een vaste koers af of voorzie compensatie.

Sommige ondernemingen komen gedupeerden tegemoet door de uitoefenprijs te verlagen of de vervaldatum met enkele jaren te verlengen. In Nederland worden optieregelingen regelmatig omgezet in lucratieve pensioenregelingen. Nieuw is ook een prominente rol voor exit-regelingen van falende bestuurders. Wereldkampioen is Frank Biondi, die afgelopen jaar bij zijn vertrek van Universal Studio's 57 miljoen gulden ontving, nadat hij in 1996 wegens dezelfde reden bijna 115 miljoen bij Viacom opstreek. Universal had bij hem thuis ook nog een privé-bioscoop à 4,2 miljoen gulden gebouwd en die zijn ze nog niet komen afbreken.

Iedereen is het eens dat de transatlantische fusiekoorts betekent dat beloningspakketten meer de Amerikaanse, dus hogere kant opgaan. De markt voor topmanagers is een wereldmarkt en daarin zetten de Amerikanen de standaard. Het ontstaan van nieuwe conglomeraten heeft tot gevolg dat steeds meer op het spel staat. Ook verschillen in beloning zullen verder toenemen. Dat een topmanager in één dag het jaarloon van de laagstbetaalde in zijn bedrijf verdient zal steeds minder een uitzondering blijken.

Is the sky the limit geworden? Welnee: het spel heet allang Sky Unlimited.

Openbaarheid van topinkomens zal in Nederland hier en daar wat schrikreacties geven. De schrik betreft niet alleen het doorslikken van een laatste hap schijndiscretie maar vooral de noodzaak tot aanvulling van de jaarrekening. De vaste salarissen en enkele bonussen staan soms in het jaarverslag, de grote rest meestal niet. In die gevallen is sprake van een aanzienlijke flattering van de kostenkant en daarmee van de winstcijfers. Dat daaraan grenzen worden gesteld komt de inzichtelijkheid én de reputatie van ondernemingen alleen maar ten goede. Maar of de nieuwe transparantie ook zal leiden tot matiging van topsalarissen is geen vraag. Dat is een illusie.

verwey@wanadoo.be