`Chief executive officer' als telewerker

Volgens de Europese Commissie wil zeventig procent van de beroepsbevolking werk en gezinsleven beter met elkaar in evenwicht brengen. Telewerken moet de oplossing bieden: de inzet van moderne informatie- en communicatietechnologie los van de klassieke werkplek. Zo ver is het nog niet, maar Nederland is een eind op weg. Achttien procent van de beroepsbevolking doet in de een of andere vorm aan telewerken. Ter vergelijking: Frankrijk zit aan de staart van het peloton met 1,8 procent.

Afgezien van het werkplezier zijn de macro-economische voordelen indrukwekkend. Denk alleen aan het drukkend effect van telewerk op de fileproblematiek. Dat zou minister Netelenbos zelfs nog aan het nadenken kunnen zetten over haar recept van rekeningrijden. Men spreekt al van het `noffice': no office. Een eenvoudig recept is het echter niet. Managers vrezen verlies van greep op hun employees-op-afstand. Die zijn op hun beurt bezorgd over de mogelijke gevolgen voor hun carrière-perspectieven wanneer zij niet regelmatig hun gezicht laten zien.

Een bedrijfsadviseur presenteerde onlangs in de Volkskrant het ei van Columbus: ,,Laat telewerkers boven hun thuiswerkplek een kleine camera installeren, zodat de baas in een flits kan zien of zijn thuiswerkende Kezen en Carla's braaf achter de pc zitten.' Het mes snijdt in deze voorstelling van zaken bovendien aan twee kanten: ,,De telewerker kan voortdurend zijn telewerkende collega's zien. Dat kan alleen maar stimulerend werken.'

Helaas: telewerken is een kwestie van vertrouwen, meldt de Gartner Group, die zich heeft gespecialiseerd in de nieuwe vormen van werken, via het vakblad Computable. Ze hebben er zelfs een nieuwe naam voor bedacht: `trustware'. Afstandswerkers moeten gestuurd worden met vertrouwen, niet met een hiërarchische stok achter de deur. Analisten van Gartner vonden in gesprekken met klanten dat de installatie van een videocameraatje op de pc ten behoeve van videoconferencing niet echt werd geapprecieerd. Het werd beschouwd als een poging van het management om toch te kunnen meekijken en daarmee indirect als blijk van wantrouwen.

Neem dan het Amerikaanse bedrijf Verifone, waar de chief executive officer (CEO) zelf afstandswerker is. Hij doet hetzelfde als zijn mensen en krijgt daarmee moreel gezag. Bij Verifone heeft e-mail via internet de informele contacten (het spreekwoordelijke ,,watercooler-circuit') trouwens vervangen.

Hoe zit dat in Nederland? Dat is het onderwerp van een bundel columns die de Amsterdamse computerjurist (en afstandswerker) Victor de Pous in de loop der jaren schreef voor het blad Telewerken, waarvan hij tegenwoordig ook hoofdredacteur is.

`Recht kan telewerken bemoeilijken', is de titel van een van de eerste columns. Daarin waarschuwt de auteur dat vaak advies van de Ondernemingsraad verplicht zal zijn. Afwijkende arbeidsvoorwaarden voor de thuiswerker kunnen in strijd zijn met de gangbare CAO. Privacybescherming en arbowetgeving vormen andere complicaties.

Gaandeweg verandert echter de toonzetting. Tegenwoordig kan Nederland worden gerekend tot de landen waar het juridisch kader het telewerken en andere vormen van flexibilisering geen strobreed in de weg legt. Zeker niet na de Flexwet. Natuurlijk zijn er nog wel wensen, maar die hebben meer betrekking op fiscale regels. En die veranderen volgend jaar ook al.

Trustware is in elk geval niet erg besteed aan deze computerjurist: ,,Alle apparatuur en software die de werkgever aan een telewerker ter beschikking stelt, blijft eigendom van het bedrijf. En, aldus het burgerlijk recht, wie eigenaar is, heeft als heer en meester zeggenschap over het product. Dat is het type, uit de VS stammende redenering dat in Amerika heeft geleid tot toezichtcamera's in de toiletruimten van bedrijven. En integrale controles van e-mailverkeer door de werkgever. Of de medewerker zich nu veilig denkt achter een persoonlijk wachtwoord, een redelijke verwachting van privacy mag hij daar niet aan ontlenen.

Een multinational die deze stelling op Nederland wilde loslaten kreeg vorig jaar echter de kous op de kop van de Registratiekamer, het college voor privacybescherming. Het controleren van e-mail en internetgebruik is in beginsel weliswaar toegestaan maar alleen als de werkgever kan aantonen dat er geen enkel alternatief bestaat. Dat is iets anders dan optreden als heer en meester.

Telewerken en recht. Door V.A. de Pous. Uitgeverij Overkleeft, Deventer, 87 blz, 26,50 gulden.