De kluizenaar bleef

Twintig jaar geleden spatte de vulkaan Mount Saint Helens, in de Amerikaanse staat Washington, uit elkaar. Met deze natuurramp is de naam Harry Truman voor eeuwig verbonden. Truman had het grootste deel van zijn leven aan de voet van de vulkaan gewoond. Ondanks alle waarschuwingen weigerde hij het gebied te verlaten.

Twintig jaar na de uitbarsting ziet het maanlandschap rondom Mount Saint Helens er nog steeds indrukwekkend uit. Niet anders dan met stil respect kan de bezoeker de duizenden bij de uitbarsting omgeknakte reuzen van naaldbomen aanschouwen. Op andere stukken is het voormalige oerbos geheel verdwenen onder de inmiddels opgedroogde modderstromen.

De onverwachts grote explosie in het voorjaar van 1980 bedekte ook zijn trouwste bewoner onder een dikke deken van vulkanische as en modder. Harry Truman (niet te verwarren met de Amerikaanse president Harry S. Truman) had tegen alle waarschuwingen in geweigerd zijn verblijf bij Mount Saint Helens te verlaten. De 83-jarige Harry, die het grootste deel van zijn leven bij Spirit Lake aan de voet van de vulkaan had gewoond, wilde van geen wijken weten.

,,Die berg is een deel van Harry en Harry is deel van die berg'', zei hij tegen een journalist. ,,Ik kom straks gewoon weer naar beneden gelopen en anders kom ik helemaal niet meer naar beneden.'' Zijn laatste weken moeten een hel zijn geweest. Hij moest schuilen in de kelder onder zijn verblijf bij Spirit Lake. Alcohol bracht enige verlichting en de laatste weken van zijn leven was hij constant beschonken.

Na de uitbarsting werd een ruim 80 kilometer lange weg aangelegd langs de plek waar destijds de modderstroom naar beneden raasde. Langs de weg zijn nu diverse bezoekerscentra. Een van de aardigste is het oude bezoekerscentrum van de Forest Service, vlakbij Castle Rock. Dit Mount Saint Helens Visitor Center was er al vóór de uitbarsting. Het heeft een informatieve tentoonstelling en er worden beelden getoond van Harry Truman. Marcia Fisher, een van de vrijwilligers die hier werken: ,,Harry was een kluizenaar, een vieze oude man. Hij had altijd dezelfde kleren aan. Volgens mij bleven ze gewoon overeind staan als hij ze uitdeed, zo smerig waren ze.''

Toen op 18 mei 1980 de grote uitbarsting plaatsvond, moest ook Marcia in allerijl haar huis verlaten. ,,Die modderstroom was angstaanjagend. Het leek wel of een cementtruck zijn lading had verloren. Vissen sprongen uit het water wegens de hitte en het gebrek aan zuurstof. Toen we na twee weken weer terug konden, zagen we alleen de schoorsteen van ons huis nog boven de modder uitsteken. Maar het stond niet meer op de plek waar het hoorde te staan. Het houten bouwsel was van de betonnen fundering gerukt en een stuk met de modderstroom meegedreven.''

Tot ieders verbazing bleek het huis nog vrijwel intact. Bijna alle spullen waren nog aanwezig. De familie Fischer schepte de modder weg en maakte het bouwwerk schoon. Toen werd een nieuwe plek hoger op de helling uitgezocht waar ze een nieuwe fundering legden. ,,We hebben het hele huis op die nieuwe fundering gezet en zijn er opnieuw in gaan wonen'', zegt Fisher.

Maart 1980 kondigde het onheil zich voor het eerst aan. Nadat de vulkaan 123 jaar lang nauwelijks enige activiteit had getoond, werd de rust doorbroken door een serie aardbevingen. Elke dag namen de bevingen toe in sterkte en frequentie. Begin mei ontstond een bult op de noordflank, die ongeveer een meter per dag groeide. 18 Mei kwam de uitbarsting.

De uitbarsting begon met een aardbeving van 5.1 op de schaal van Richter. Hierdoor werd de bult met uitpuilend gesteente op de noordflank instabiel. Met groot geweld kwam gesteente, sneeuw en ijs naar beneden gesuisd. Een deel van deze enorme aardverschuiving vulde het lager gelegen Spirit Lake, waardoor de waterspiegel zo'n zeventig meter steeg.

Toen de bult met gesteente naar beneden kwam, had dat het effect van het ontkurken van een fles champagne. Door de opening die was ontstaan, golfde hete magma naar buiten. Dit ging gepaard met een grote explosie, waarbij stoom, hete gassen en as de lucht in werden geslingerd. Deze `blast' verspreidde zich met een snelheid van zo'n 400 kilometer per uur. Alle vegetatie en dierenleven tot op zo'n 10 kilometer afstand werden gedood.

De hitte van de explosie zorgde er ook voor dat de gletsjers op de vulkaan smolten. Het smeltwater veroorzaakte een modderstroom die alles op zijn pad meenam. Toen de uitbarsting eindelijk over was, bleek de vulkaan zo'n 450 meter lager te zijn geworden. In totaal kwamen bij de uitbarsting 57 mensen om het leven, onder wie enkele geologen die zich te dicht bij de krater bevonden.

De as die bij de uitbarsting vrijkwam, legde het dagelijks leven stil tot op honderden kilometers afstand. Larry Greer, een inwoner uit de stad Richland op tweehonderd kilometer ten oosten van de vulkaan, was op het moment van de uitbarsting samen met een vriend aan het vissen. ,,Het werd plotseling erg donker'', vertelt hij. ,,Maar we beseften niet meteen dat Mount Saint Helens was uitgebarsten. Omdat de vis toch niet beet, besloten we maar naar huis te gaan.''

Pas toen Larry in de auto zat en de radio aanzette, hoorde hij van de uitbarsting. Door het stof in de atmosfeer werd het zo donker dat de straatverlichting aansprong. Autoverkeer werd grotendeels onmogelijk. ,,De motor van onze auto bleek niet bestand tegen het stof'', vertelt Larry. ,,We kwamen tot stilstand doordat het luchtfilter verstopt raakte en konden die avond niet meer naar huis.''

In de dagen daarna werd langzaam duidelijk wat voor verwoestende effecten de uitbarsting had gehad. Wekenlang bleef het overdag nog schemerig in de staat Washington. ,,Door het stof in de lucht waren de zonsondergangen schitterend'', zegt Larry. ,,Ik heb ze daarna nooit meer zo mooi gezien.''

Tijdens de circa één uur durende autorit omhoog richting de krater, krijgt de bezoeker een steeds spectaculairder uitzicht op de verwoesting. Aan het begin gaat de tocht door naaldbos. Halverwege loopt de weg door een gebied waar de hellingen bezaaid liggen met kale boomstammen. En nog verder naar boven verandert dit in een verlaten maanlandschap van vulkanische as. Het eindpunt is het Johnston Ridge Observatorium, vernoemd naar David Johnston, de geoloog die bij de uitbarsting op deze bergkam nog net het begin van de uitbarsting kon doorseinen voordat hij bedolven werd onder vulkanisch as. In het observatorium is een spectaculaire film over de uitbarsting te zien, waarbij ook de laatste woorden van David Johnston zijn te horen: ,,Vancouver, Vancouver, this is it!!'' gevolgd door stilte.

Vanaf het observatorium is er een mooi uitzicht op de krater. Er zijn ook talloze wandelmogelijkheden; vanaf dit punt kunnen zowel korte rondwandelingen als meerdaagse trektochten worden gemaakt. Als eerbetoon aan de koppige Harry Truman is er ook een wandelroute naar hem vernoemd. De Harry Truman Trail is een van de mooiste wandelpaden langs de krater. De totale lengte is circa 20 kilometer en de wandeling kan in een dag gelopen worden.

Vanuit het observatorium daal je af door een maanlandschap van as, rotsblokken en puimsteen. Het pad loopt voor de krater langs en je kunt goed zien hoe een klein kegelvulkaantje van enkele honderden meters hoog, twintig jaar na de grote uitbarsting alweer een deel van de enorme krater heeft opgevuld. Als je de andere kant op kijkt, zie je het huidige Spirit Lake. Het helderblauwe water geeft een mooi contrast met de zwarte en okergele askleuren van de omgeving. Na al die jaren is een deel van het meer nog steeds bezaaid met boomstammen. En ergens diep daaronder ligt Harry, begraven onder zo'n 60 meter water en 40 meter modder en as.