Poetry: op laarsjes naar hemel en hel

In gevecht met het EK voetbal en het stralende weer begon zaterdag de 31ste editie van Poetry International. Na de openingslezing van Jevgeni Rijn varieerden zestien dichters op het thema hemel en hel.

De poëzie is een spel, maar een spelletje, zoals voetbal, is het niet. Met die stelling opende Tatjana Daan, directeur van Poetry International, de 31ste editie van wat wel het grootste dichtersfestival ter wereld wordt genoemd. Poetry is ,,wars van het totalitaire bewind van Koning Voetbal'', zoals Daan het uitdrukte, maar had bij aanvang ook nog eens het mooie weer tegen. Er zaten 250 mensen in de warme, door middel van een tribune verkleinde Grote Zaal van de Stadsschouwburg; een deel daarvan zal zich opnieuw hebben afgevraagd waarom Poetry zijn 40 topdichters niet wat eerder naar Nederland haalt – in een week waarin de terrassen minder lokken en de kans op toernooivoetbal minder dan 50 procent is.

Zelfs Engeland-Duitsland moet de aandacht beter vast hebben kunnen houden dan de traditionele `verdediging van de poëzie' die dit jaar werd gehouden door Jevgeni Rijn. De 64-jarige Rus, door wijlen Joseph Brodsky `mijn leraar' genoemd, hield een abstract betoog over de voorkeur van dichters voor hemel en hel, kosmologie, als thema. Hoewel hij dynamisch genoeg voorlas en de vertaling keurig geprojecteerd werd, was zijn zevenmijlslaarzenreis van Homerus via Dante en Milton tot Achmatova meer iets voor een tijdschrift. Het enorme tempo en de onmogelijkheid van reflectie maakten dat stellingen als `Verbeelding is de basis van de poëzie' of `Poëzie komt voort uit het streven naar zelfkennis' zelfs clichématig aandeden.

Rijns lezing was de opmaat voor het veel spectaculairdere programma na de pauze, dat door presentator Marcel Möring werd aangeduid als `cultureel verantwoord zappen.' Afgewisseld door voordrachten uit Dantes Divina Commedia en ouderwets melige geluidscollages van DJ Cor Blimey, varieerden achttien dichters op de thema's hel en paradijs. Twee waren er niet in persoon aanwezig, omdat een computerstoring het Britse luchtverkeer had platgelegd; maar met name het gedicht `Zwart' van de Ierse Nuala Ní Dhomnaill, over de val van Srebrenica, kon het wel zonder de stem van de dichteres af.

De hel had vele gedaanten voor de verzamelde dichters. J.A. Deelder verwerkte in een flauw gedicht de winden van Hitler. Hone Tuwhare, de `poet laureate' van Nieuw Zeeland, bracht een laconieke ode aan het kerkhof. De Deen Henrik Nordbrandt zag de helste marteling juist in de liefde: `Net wanneer je denkt/ dat de verwachting van de folter/ erger dan de folter zelf is/ is de folter plotseling veel erger/ dan enige verwachting kon doen vermoeden.' En in het aardigste gedicht van de avond vertelde de prachtig voordragende Biancamaria Frabotta over de aankoop van een paar laarsjes `die me rechtstreeks de hel in brengen tot bij God.'

Het paradijs inspireerde minder dichters, maar niet de minste. Jevgeni Rijn revancheerde zich met een rijmend verslag van een avond alcoholisch spijbelen van `Het Kantoor', terwijl de jiddische dichter Lev Berinski droomde van bomen met jonge meisjes en lieveheersbeestjes. De enige dichter die zich onttrok aan de statigheid van de lessenaar op het podium (met ongeverfde banken en Chinese schemerlampen als decor) was de uit Saint Martin afkomstige Lasana Sekou. Hij bracht zijn gedicht `Mijn & mijn culturen' in de zaal, wat hem de gelegenheid gaf om plotseling over te stappen van het Engels naar het Nederlands van de diaprojectie. Hij bleek geboren in Aruba.

Alle dichters van de geslaagde panoramische openingsavond zijn deze week uitgebreider te zien en te horen. Dat geldt ook voor het pauzeprogramma `Poetry Peepshow', dat de bezoeker verleidt om vanuit hokjes met roze gordijnen te kijken naar een idyllisch decor met nimfen en faunen, die hem of haar een Grieks of Latijns liefdesgedicht toefluisteren. Het begeleidende boekje bevatte nogal wat scabreuze poëzie; mij kwamen alleen beschaafde kusgedichten ter ore, maar wellicht verandert dat wanneer de acteurs (van de Arnhemse toneelschool) zich wat vrijer gaan bewegen. Poetry is nog maar net begonnen.

Vanavond op Poetry: Italiaanse dichters, onder wie Biancamaria Frabotta, in de Grote Zaal (20u en 21u30); een Internationaal Programma, met o.a. Ilja Leonard Pfeijffer, in de Kleine Zaal (20u); vooraf en in de pauze de Poetry Peepshow.