Blair moet de euro-arena betreden

Vijfentwintig jaar nadat de Britten Europa omarmden klopt het volgende referendum, over de euro, op de deur. ,,Als Blair het wil winnen moet hij leiderschap gaan tonen.''

Na twee weken ouderschapsverlof vindt de Britse premier vertrouwde onderwerpen in zijn in-bakje: gezondheidszorg, onderwijs en misdaad. Stuk voor stuk goed voor kleine veldslagjes met de oppositie. Maar vraag Tony Blair welk project strategisch het grootste belang heeft en het antwoord moet luiden: de euro.

Wait and see, was zijn devies tot nu toe. Het Verenigd Koninkrijk houdt het pond en kan pas tot de Europese munt toetreden als aan strikte voorwaarden is voldaan. En alleen als het Britse volk er in een referendum zijn zegen aan geeft. Dat standpunt is niet veranderd, maar het lijkt steeds onwaarschijnlijker dat Blair het debat over de euro kan uitstellen tot na de parlementsverkiezingen, die in mei volgend jaar worden verwacht.

Voor- en tegenstanders van de euro roeren zich steeds heviger binnen zijn eigen kabinet. Het bedrijfsleven en de City, in grote meerderheid vóór toetreding, schreeuwen om leiderschap uit Downing Street. En deze week voert een reeks politieke zwaargewichten van verschillend pluimage de druk op Blair verder op. De premier moet nu kiezen. ,,Elke Britse poging om het land slaapwandelend de euro binnen te leiden wordt een ramp'', zegt Mark Leonard, directeur van het Foreign Policy Center (FPC), een pro-Europese denktank in Londen.

De Conservatieve oud-premier Major houdt vandaag een pro-Europese speech. Zijn voor-voorganger Heath zei gisteren al dat ,,voorstanders van Europa hun stilzwijgen moeten doorbreken''. Gezichtsbepalende pro-Europese Tories als de oud-ministers Heseltine, Clarke en Rifkind herhalen die boodschap deze week. Twee oud-ministers van Financiën, de Conservatieve Lord Lawson en Lord Healy (Labour), betogen echter dat de voorwaarden voor toetreding voorlopig niet vervuld zullen worden.

Ook Lord Roy Jenkins stapte gisteren in de arena. ,,Het is een ijdele droom dat het Verenigd Koninkrijk een leidinggevende speler in Europa kan zijn zolang het niet deelneemt in de euro'', zei de veteraan van de Liberal Democrats, het `Britse D66', die geldt als een van Blairs politieke leermeesters. ,,Als de keuze nog langer wordt uitgesteld, zullen Frankrijk en Duitsland concluderen dat we eeuwig aan de zijlijn blijven staan twijfelen en vervolgens zullen ze hun eigen zin doen. Dat beginnen we nu trouwens al te zien'', aldus Jenkins in een verwijzing naar de recente Duits-Franse voorstellen voor nauwere samenwerking.

Het moment is geen toeval. Gisteren was het 25 jaar geleden dat het Verenigd Koninkrijk in een referendum `ja' zei tegen toetreding tot de Europese Economische Gemeenschap (EEG), voorloper van de Europese Unie (EU). Een brede coalitie slaagde er toen in een dreigend `nee' om te buigen. Ook nu overheerst de euroscepsis. Zeventig procent van de Britten zou in een referendum nu tegen de euro stemmen.

Maar dat getal is gezichtsbedrog, denkt Robert Worcester, voorzitter van het instituut voor opinieonderzoek MORI en Amerikaan. Zijn onderzoek toont aan dat zestig procent bereid is van gedachte te veranderen als de premier zijn geloofwaardigheid aan de euro verbindt. ,,Om het debat te winnen is politiek leiderschap nodig'', aldus Worcester gisteren bij de presentatie van zijn onderzoek. ,,Geen politici die blindelings peilingen en focus groups volgen, maar ouderwets politiek leiderschap van de eerste minister, de minister van Financiën en andere overtuigde politici.'' Prioriteit heeft volgens hem niet het verstrekken van economische details, maar het kweken van ,,vertrouwen'' en het aanspreken van een grote groep ,,zwevende kiezers'', vooral jongeren. Zij hebben over `Europa' geen onwrikbare overtuigingen en bovendien ziet tweederde van de Britten de komst van de euro op termijn sowieso als ,,onvermijdelijk'', aldus Worcester. Maar ,,opkomst is de sleutel'' en bij minder dan veertig procent zal de regering het referendum verliezen. Blair moet daarom het referendum ,,vroeg'' houden, bij voorkeur tijdens de ,,wittebroodsweken'' na de komende verkiezingen, zegt Worcester.