Zaag eens een jarige door

Neem zo'n Dani Lary bijvoorbeeld, de Franse illusionist die zaterdagavond de galashow van het nationale goochelaarscongres Mirakels Amsterdam opent. Eerst laat hij een danseres door de lucht zweven, dat is nog een tamelijk reguliere truc. Maar daarna komt hij ook zelf los van de grond, ze zweven samen, en dan is hij opeens verdwenen. Zelfs amateurgoochelaar Frans de Groot, die toch voorzitter is van de organiserende goochelclub, kan niet precies verklaren hoe die stunt in elkaar zit. ,,Je zit te kijken'', zegt hij, ,,en je denkt: shit zeg, hoe dóet die vent dat nou? Je weet er natuurlijk wel iets van, maar hij heeft er een paar dingen aan veranderd, waardoor het ook voor kenners als wij onbegrijpelijk wordt. En dat zijn altijd weer de momenten waarop je hoopt.''

De galashow, waarin kleine en grote nummers uit diverse windstreken elkaar afwisselen, vormt de afsluiting van een goochelcongres dat de komende drie dagen wordt gehouden in de Meervaart in Amsterdam. Enkele honderden goochelaars verzamelen zich daar, als elk jaar, voor lezingen en demonstraties, roddels en kampioenschappen. Buitenstaanders worden bij de meeste programma-onderdelen geweerd, want het goochelvak bestaat bij de gratie van het beroepsgeheim. Maar op de agenda staan ook enkele evenementen voor het publiek: een kindervoorstelling op vrijdagmiddag, een straatgoochelwedstrijd op zaterdagmiddag op het Osdorpplein en het grote gala als slot.

Volgens de Haagse goocheldeskundige Dick Harris, die in de jaren vijftig als pianist bij de drievoudige internationaal kampioen Fred Kaps werkte, zijn er in Nederland, ,,als je ze allemaal bij elkaar optelt'', een paar duizend goochelaars actief. Van hen zijn er enkele honderden lid van een goochelclub. Het aantal Nederlandse beroepsgoochelaars wordt geschat op een man of twintig, dertig. Onderling doet hun status – amateur of beroeps – er echter niet toe. ,,Dat loopt allemaal door elkaar'', zegt beroepsgoochelaar Dick Koornwinder. ,,Natuurlijk zitten er altijd wel een paar tussen die de markt verpesten door ergens voor vijftig gulden, plus meeëten, op een partijtje op te treden. En er wordt ook heus wel eens door iemand een truc gestolen – breek me de bek niet open. Maar over het algemeen gaan we heel vriendelijk met elkaar om. Vergeet niet dat het goochelen ook voor de meeste beroepsmensen een hobby is gebleven.''

Zelf vindt Koornwinder zijn werkterrein vooral buiten de schijnwerpers, op beurzen waar hij trucs uithaalt ter promotie van bepaalde producten, tijdens recepties en besloten feestjes, als verrassend intermezzo op een cursusdag of zelfs tussen buitenlandse diplomaten ,,om de sfeer wat losser te maken''. Zo toverde hij op Nijenrode, toen mevrouw Kroes daar afscheid nam, een actueel bericht op de voorpagina van Het Financieele Dagblad. En hij is niet de enige; ook andere goochelaars hebben alternatieve circuits ontdekt.

,,Een goochelaar kan, in tegenstelling tot een jongleur of een acrobaat, op alle mogelijke plekken staan'', beaamt Frans de Groot, die naast zijn baan bij de NS vooral op kinderpartijtjes optreedt. De als clown uitgedoste Berry Merlin heeft van de kinderpartijtjes zelfs zijn beroep gemaakt. ,,Dat is een grote markt'', zegt hij. ,,Bij de meeste mensen is veel geld omhanden – en dan wil zo'n jarige ook best doorgezaagd worden.''

,,Ons hele werkterrein is veranderd'', vult Koornwinder aan. ,,Het zijn min of meer verborgen plekken waar de goochelaars nu staan.'' Zijn voorgangers vonden hun emplooi in variété-theaters, nachtclubs en de zogenaamde schnabbel-avonden waar ze optraden tussen een zangeresje, een accordeonduo, een rolschaatsnummer en een komiek. In het reguliere theater is de goochelkunst pas sinds kort weer te vinden. ,,Onder de invloed van Las Vegas, waar bijna elk hotel een grote illusionistenshow heeft, zijn de illusionisten ook in Nederland enorm in opkomst'', zegt amateurgoochelaar Kees Schoonenberg, mede-organisator van het congres. ,,Dat er nu gelijktijdig avondvullende shows van Hans Klok en Hans Kazàn op tournee zijn, heb ik hier in dertig jaar niet meer meegemaakt. Je hoeft dus niet te vragen of het goochelen nog toekomst heeft.''

Mirakels Amsterdam, 1 t/m 3 juni in de Meervaart in Amsterdam. Kindershow 2 juni, 14u, toegang ƒ10, straatgoochelwedstrijd op het Osdorpplein 3 juni, 14-16u, toegang gratis, gala 3 juni, 20u15, toegang ƒ65. Inl. 020-4107777