Vredesoperaties...

DE BRITSE PARATROOPERS in Sierra Leone zijn vervangen door een detachement mariniers. Dezen gaan vergezeld van adviseurs en wapens voor de wettige regering van het land. De Britse operatie die begon als een evacuatie is daarmee van gezicht veranderd. Dat wekt enig onbehagen in het thuisland. Sierra Leone is een van de eerste toepassingen van het nieuwe defensiebeleid van de regering-Blair na de ,,strategische herziening' vlak na haar aantreden. Humanitaire interventie vormt een belangrijke component van het nieuwe concept. Sierra Leone past als voormalig Brits gebied prachtig in het nieuwe stramien. Maar dit is ook belast met het Amerikaanse trauma van Somalië. De Britse inzet is tot dusver succesvol verlopen. Maar is niet een precieze taakstelling vereist om dat zo te houden?

De vraag van de Britse doelstelling is niet alleen van belang voor het defensiebeleid van Blair. De Britse troepen zijn in actie gekomen in een land waar de Verenigde Naties de vredesoperatie UNAMSIL uitvoeren. Dat is ook nog pas sinds vorig jaar. Daarvoor was de interventiemacht ECOMOG aanwezig, maar deze was gezonden door de organisatie van West-Afrikaanse staten, niet de VN zelf. De West-Afrikaanse interventie had plaats met de zegen van de Veiligheidsraad, maar dit type vredesoperatie is met reden betiteld als `subcontracting' - een vorm van uitbesteding.

NU DE VN de zaken zelf ter hand hebben genomen is ECOMOG vervangen door een vredesmacht die afkomstig is uit 33 landen, variërend van Bangladesh tot Zambia. Wat aantal betreft is het een van de grotere VN-operaties, maar de effectiviteit is mede door coördinatie- en uitrustingsproblemen uitgesproken zwak. Hier komen de Britten in beeld. Zij zien hun rol echter nadrukkelijk als nevenschikkend en weigeren zich te voegen in de VN-macht. Van een permanent lid van de Veiligheidsraad is dit tegelijkertijd begrijpelijk en problematisch.

Begrijpelijk: de VN kunnen in Sierra Leone een steuntje gebruiken en de regering een stevige voortrekker. De gruwelen in het land zijn ernaar. Problematisch: het Verenigd Koninkrijk kiest partij op een wijze die de VN tot dusver hebben vermeden. Londen heeft in dit diamantrijke gebied al eens eerder een koers gekozen die moeilijk viel te verenigen met een VN-wapenembargo.

Het kan altijd nóg eenvoudiger. Een Amerikaanse onderzoeker van het Asser-instituut in Den Haag betoogde onlangs dat de pacificatie van Sierra Leone beter kan worden overgelaten aan huurlingen dan aan de VN. Dat is daar al eens vertoond. Privatisering van vredesoperaties is voordelig vanuit kostenoogpunt, maar heeft voor de hand liggende schaduwzijden uit een oogpunt van controleerbaarheid. Het lijkt alleen verdedigbaar als een noodgreep onder het motto ,,iets beter dan niets'. Ook het gezag van de VN wordt niet vergroot door `outsourcing' van de vredestaak – een unieke bevoegdheid van de Veiligheidsraad – aan private toeleveranciers.

Wel zo interessant is de suggestie die midden jaren negentig werd gedaan door de toenmalige Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo: laten de VN zelf soldaten werven om een eigen legioen achter de hand te hebben. Helaas bleek dit niet meer dan een losse inval van de bewindsman.

...en diamantoorlogen

HET BLOED DRUIPT van de diamanten. Ondanks een boycot van de Verenigde Naties en een kritisch VN-rapport gaat de diamantsmokkel waarmee oorlogen en burgeroorlogen in Afrika gefinancierd worden, onverminderd door. Diamanten zijn voor eeuwig en ze zijn de beste vriendin van een vrouw, maar in Afrika zijn ze een synomiem voor oorlogsleed.

Over anderhalve week gaat het bedrijf Oryx Diamonds Ltd. naar de Londense effectenbeurs voor beginnende ondernemingen. Dit bedrijf is eigendom van twee maatschappijen: de ene behoort toe aan het leger van Zimbabwe en de andere aan de president van Congo, Laurent Kabila. Doel van Oryx: ontginning van de diamantvelden in Oost-Congo. Bijzonderheid: Zimbabwe steunt Congo in de burgeroorlog tegen rebellen in Oost-Congo die door Rwanda en Oeganda geholpen worden. Rwanda en Oeganda houden delen van mineraalrijk Oost-Congo bezet. Zowel Zimbabwe als Congo is bankroet, de dictators van beide landen hebben dringend geld nodig. In Zimbabwe moedigt president Mugabe gewelddadige bezettingen van grootgrondbezit van voormalige Britse kolonisten aan.

In Afrika woeden ordinaire grondstoffenoorlogen. De burgeroorlog in Sierra Leone draait om diamanten. De rebellen controleren de diamantgebieden en door smokkel verschaffen ze zich het geld om wapens te kopen. In de buurlanden Liberia en Equatoriaal Guinee strijden bendes om controle over de smokkelroutes. Angola is al decennia verscheurd door een burgeroorlog tussen regering en rebellen, waarbij de regering de olievelden en de rebellen de diamantvelden beheersen. Het is de oorlog van olie tegen diamanten.

DE VERENIGDE NATIES hebben in 1998 een embargo afgekondigd op diamanten uit Angola. Het embargo wordt op grote schaal ontdoken. Antwerpen, de grootste diamantbeurs ter wereld, trekt zich er niets van aan. Ruim twee maanden geleden kwam een explosief rapport uit van de Verenigde Naties, opgesteld door een commissie onder leiding van de Canadees Robert Fowler. Het rapport noemde namen: de presidenten van Burkina Faso, Gabon en Togo zijn betrokken bij de smokkel van diamanten waarmee de Angolese rebellenbeweging Unita zijn wapenaankopen financiert. Frankrijk nam zijn ex-koloniën in Afrika in bescherming, België, dat wegens de rol van de Antwerpse diamanthandel werd bekritiseerd, verwierp de beschuldigingen. Afrikaanse landen blokkeerden de behandeling van het rapport en de zaak bleef toegedekt.

De beste manier om een einde te maken aan de geweldspiraal in grote delen van Afrika is de financieringsbron uitschakelen. Daartoe moeten de gangen van de diamantsmokkelaars blootgelegd worden, de betrokkenheid van internationale afnemers en de rol van intermediairs worden nagegaan. Aanpak van de diamantconnectie biedt snellere kans op beëindiging van de gruwelijke Afrikaanse burgeroorlogen dan vruchteloos diplomatiek overleg of dreiging met stopzetting van Westerse hulp.

Guinee

In het hoofdartikel ...en diamantoorlogen (in de krant van woensdag 31 mei, pagina 7) is ten onrechte Equatoriaal Guinee genoemd als onderdeel van de smokkelroute voor diamanten uit Sierra Leone. Dat moet Guinee zijn, een voormalige Franse kolonie.