Voetbalvrouwen over het waarom van het verlies

Voetbal is helemaal geen mannenzaak. De vrouwen achter de voetballers, onze voetballers die Cruijff, Keizer of Suurbier heten – om hen draait het. Schrijvers Leopold Witte en Johan Timmers hebben dat feilloos aangevoeld. Terwijl heel de wereld de verrichtingen volgde van Cruijff, Neeskens, Keizer, Suurbier en Van de Kerkhof hebben zij hun aandacht gericht op de voetbalvrouwen, de `spelersvrouwen' zoals ze zichzelf noemen. En welke gebeurtenis dan het tragische verlies van het Nederlandse elftal op 7 juli 1974 tegen Duitsland is symbolischer, veelbetekenender en rijker als gegeven voor een toneelstuk?

Onder de titel Reünie, een voetbalkomedie treden mevrouw Cruijff, mevrouw Suurbier, mevrouw Van de Kerkhof, mevrouw Neeskens en mevrouw Rijsbergen aan. Behoren hun mannen tot het echelon van het vaderlandse voetbal, de actrices die de rollen vertolken vormen de kracht van het Nederlandse toneel. Een voetbalkenner naast mij in de Grote Zaal van de Stadsschouwburg in Utrecht hoorde ik zeggen: `Waar zijn de grote thema's en motieven?' En ik vernam ook nog over uiterst gewichtige zaken als `in de basis' staan en dat `Neeskens gewoon altijd de penalties neemt en dus raak schiet, namelijk knalhard door het midden'. Maar de echte sterren van deze enerverende voetbalavond waren toch de actrices Marlies Heuer als Danny Cruijff, Annet Malherbe als mevrouw Suurbier, Truus te Selle als mevrouw Neeskens, Ria Eimers in de rol van mevrouw Rijsbergen en Jacqueline Blom als mevrouw Van de Kerkhof.

In kokette mantelpakjes gestoken, het haar hoog opgestoken en geblondeerd zoals het hoort, blikken de vrouwen terug op die traumatische wedstrijd in de zomer van 1974. Achter hen is een grasveld geprojecteerd. Ze zitten op oranjekleurige stoeltjes, duidelijk aan de zijlijn. Maar dat is niet de plaats die ze wensen. Zij vormen het hart van de wedstrijd. De voorstelling is gelukkig niet slechts nostalgisch, ze is ook analytisch. Er wordt gezocht naar het waarom van het verlies. Marlies Heuer als Danny Cruijff keert de nederlaag om in winst, net zoals Johan Cruijff dat zou doen. In onnavolgbare redeneringen verklaart ze dat sinds het verlies de Nederlandse maatschappij alleen maar aan lef heeft gewonnen. Ze memoreert dat Piet Keizer en Cruijf nachtenlange telefoongesprekken voerden over het `totaalvoetbal', waarin de keeper op geniaal-wonderlijke wijze zich kan omtoveren tot spits. En hoe zat het ook weer met seks voor de wedstrijd? Dat mocht niet van generaal Rinus Michels. En waren hun mannen niet in het zwembad van München gefotografeerd met blote Duitse vrouwen? Voor Danny Cruijff bestaat er geen ontrouw: die foto was gemanipuleerd.

De plat Amsterdams pratende Annet Malherbe in de rol van `spelersvrouw' Suurbier en Truus te Selle als mevrouw Neeskens maakten de voorstelling elke seconde mooier. En het slot was pure religie, misschien erg overdadig maar het werkte dankzij het lichte spel van de actrices. Voetbal is geen oorlog, voetbal blijkt devotie. De gewijde klanken van Bachs Matthäus Passion begeleiden filmbeelden van de eerste minuten van de wedstrijd. Soepel, elegant en als in een ballet spelen Cruijff, Suurbier en Neeskens elkaar de bal toe. De beelden krijgen hun dramatische betekenis omdat we weten van het verlies, en omdat de voetbalvrouwen over de oorzaak van dat verlies nog steeds met elkaar redetwisten, en zelfs elkaar haten.

Voorstelling: Reünie, een voetbalkomedie. Tekst: Leopold Witte en Johan Timmers; regie: Leopold Witte; kostuums: Ingeborg Rebes; spelers: Marlies Heuer, Annet Malherbe, Jacqueline Blom, Truus te Selle en Ria Eimers. Gezien 28/5 Stadsschouwburg, Utrecht. Tournee t/m 29/6.

Inl.: (030) 2313416.

    • Kester Freriks