Het Heilige Roomse Rijk? Onzin!

Joschka Fischer, de Duitse minister van Buitenlandse zaken, is blij met de vele reacties op zijn pleidooi voor een federaal Europa. De negatieve en de positieve.

Joschka Fischer is op dreef. De Groene minister van Buitenlandse Zaken van Duitsland heeft met zijn Europa-plan het nodige stof doen opwaaien. Dat zijn voorstel over de toekomst van Europa zoveel reacties zou losmaken, had Fischer niet gedacht. ,,Kennelijk was de tijd meer dan rijp. Er blijkt grote behoefte te zijn aan een debat over de toekomst van Europa.''

Dat de reacties niet louter positief waren, maar ook kritisch stoort Fischer allerminst, licht hij toe in een gesprek met de buitenlandse pers in Berlijn. De Britse reactie op het pleidooi voor een federaal Europa was, zoals verwacht, gereserveerd. Vooral in Frankrijk is een hevige discussie ontbrand nadat de minister van Binnenlandse Zaken, Jean-Pierre Chevènement, de Duitsers voor de voeten wierp ,,nog altijd te dromen van een Heilig Rooms Rijk van Duitse natie''.

De Duitsers wilden de andere Europese landen hun federale staatsmodel opleggen, meende Chevènement. Hij ging zelfs zover te beweren dat Duitsland zich nog altijd ,,niet van de ontsporing van het nationaal-socialisme had hersteld''. Andere prominente Fransen ging dat veel te ver. Oud-president Giscard d'Estaing noemde het ,,een schandaal'' en riep premier Jospin op de uitlatingen van de minister scherp te veroordelen.

Fischer zelf reageert laconiek. ,,Ik vind de kritiek van Chevènement interessant'', zegt Fischer behoedzaam. De Duitse pers heeft hem de afgelopen maanden politieke vermoeidheid verweten, maar dat blijkt vooral vermoeidheid met zijn eigen partij te zijn. In de `groene salon' van het Oost-Berlijnse theater de Volksbühne is de minister gut drauf.

Terecht heeft Chevènement de vinger op een zere plek gelegd, vindt Fischer. Maar een terugkeer van het Heilige Roomse Rijk? Alleen al bij de gedachte werpt Fischer wanhopig de armen in de lucht. Met alle hartstocht die hij heeft voor het verleden, het Heilige Roomse Rijk ,,is geschiedenis'', zegt Fischer. Geen Duitser kan serieus worden verweten van dergelijke complexen uit de tijd van Karel de Grote en Frederik Barbarossa, toen het Duitse rijk tot in Italië reikte, last te hebben. ,,Dat verwijt doet de Franse minister de Duitsers ten onrechte.''

In het herenigde Duitsland betwijfelt voor het eerst in de geschiedenis niemand meer de grenzen van het land, weet Fischer. ,,Er is een situatie ingetreden die zich nog niet eerder heeft voorgedaan: we voelen ons thuis in het eigen land!'' Dat wil de groene politicus in ieder geval even kwijt. Was hij zelf niet als linkse jongen een groot scepticus van de hereniging, die vond dat Duitsland gezien het verleden maar beter gedeeld kon blijven. Nee, Fischer kan geen landgenoot betrappen op expansiedrift.

En wat het nationaal-socialisme betreft, dat is ,,een blijvende wond'', die deel uitmaakt van de Duitse identiteit. ,,De naoorlogse Duitse democratie is juist diep geworteld in de uitvoerige verwerking van de ontsporingen in het verleden'', zegt Fischer.

Wel heeft Chevènement een punt waar het gaat om de relatie tussen Europa en de nationale staten. Iedereen in Europa heeft terecht angst voor superstructuren. Natuurlijk voelt iedereen zich het meest thuis in zijn eigen regio, stelt Fischer. Het probleem van Europa is evenwel dat het ontbreekt aan transparentie. ,,Europa moet doorzichtiger worden, anders doen de burgers niet meer mee, ook de Duitsers niet'', zegt Fischer.

Hij is een overtuigd Europeaan, die oprecht meent dat het tijdperk van de nationale staten voorbij is. Wil Europa serieus uitbreiden, moeten de democratische instituties worden versterkt. Daarom is op den duur één Europese regering wenselijk en een parlement met twee Kamers. In de groene salon legt Fischer, meer nog dan in zijn toespraak in de Humboldt Universiteit, de nadruk op een federaal Europa van nationale staten. Laat niemand denken dat hij de nationale staat wil afschaffen.

Maar welke perspectieven hebben we in onze eigen landen met onze eigen sociale stelsels als we niet een sterk Europa scheppen met sterke democratische instituties, houdt Fischer de critici voor. Daarom moet duidelijk zijn wat in Brussel gebeurt en wat in de nationale staten. Daarover wil Fischer graag met Chevènement in debat gaan, face-to-face – als het moet in Duitsland, maar liever nog in Parijs.

    • Michèle de Waard