Christenen Z-Libanon boos en bang

Zolang het regeringsleger of de troepen van de Verenigde Naties zich in Zuid-Libanon niet laten zien, heerst onzekerheid onder de christelijke bevolking.

Er bleven heel wat stoeltjes leeg, toen gisteren de drie lagere scholen in Rmeish voor het eerst sinds de terugtrekking van Israel uit Zuid-Libanon open gingen. In totale paniek vluchtten velen uit Rmeish en andere christelijke dorpen in het overwegend shi'itische Zuid-Libanon vorige week de grens over, uit angst voor bijltjesdag of represailles door de fundamentalistisch-shi'itische guerrillabeweging Hezbollah of andere groepen die een appeltje met voormalige collaborateurs hadden te schillen. Zeker een kwart van de 4.500 inwoners van Rmeish bevindt zich in Israel. Winkels zijn dicht, verlaten huizen gebarricadeerd.

Het waren de christenen in Zuid-Libanon die tijdens de 22 jaar durende Israelische bezetting de officieren leverden voor het pro-Israelische Zuid-Libanese Leger (SLA) en die werkten in Israel. ,,Het eerste etmaal na de terugtrekking lagen we onder het bed van angst'', vertelt de ongeveer veertigjarige zakenman Elie uit Rmeish. ,,Natuurlijk heeft iedereen hier wapens maar we beseffen dat we feitelijk weerloos waren. Iedereen rekende op een bloedbad.''

Dat kwam er niet, maar zolang het Libanese regeringsleger of de troepen van de Verenigde Naties zich in Zuid-Libanon niet laten zien, duurt de onzekerheid en daarmee de angst voort. Dorpelingen reageren uiterst behoedzaam en wantrouwend op vreemdelingen, en voor het eerst in honderd jaar werd zondag in het naburige dorpje Qlaya de mis afgelast. Uiteindelijk werd later op de dag toch nog een provisorische mis opgedragen, waarin pater Youhanna Salim hoop putte uit zijn geloof: ,,Luistert naar Jezus en vreest niet. Wees moedig want moed kan bergen verzetten.''

Keer op keer had Hezbollah-leider Hassan Nasrallah de afgelopen jaren de collaborateurs voorgehouden: ,,We komen jullie de keel afsnijden in jullie huizen, geen SLA'er zal ontkomen.'' Maar na de plotselinge Israelische terugtrekking was het uitgerekend Hezbollah dat in het machtsvacuüm in Zuid-Libanon zorgde voor rust en orde in de christelijke dorpen. ,,Nasrallah's uitspraken waren psychologische oorlogsvoering'', zegt zuster Gérard Merheg van de École Notre Dame du Liban in Rmeish. Ze wordt er niet moe te onderstrepen hoe goed de verhoudingen tussen shi'ieten en christenen in het dorpje zijn, dat leraren van haar college in het naburige moslimdorpje lesgeven, en dat de paar moslimkinderen op haar school sinds de terugtrekking ,,al een stuk meer aansluiting'' vinden bij hun christelijke landgenoten.

,,Die dreigementen moesten SLA'ers overhalen geheime informatie door te spelen naar Hezbollah'', zegt een analist in Beiroet. ,,Maar toen de oorlog eenmaal was gewonnen, had Hezbollah er alle belang bij te laten zien dat het een rationele organisatie is die zichzelf in de hand heeft en de orde kan handhaven. In augustus zijn er parlementsverkiezingen.''

Nergens in de christelijke dorpen zijn dan ook provocerende vlaggen en leuzen opgehangen van Hezbollah of Amal, de andere shi'itische beweging in Libanon. Geestelijken en parlementariërs van Hezbollah reisden direct na de bevrijding naar het zuiden om met christelijke geestelijken te praten en via hen de bevolking gerust te stellen. Wel arresteerde Hezbollah op ruwe wijze talloze van collaboratie verdachte christenen, maar ze werden ongedeerd overgeleverd aan de autoriteiten in Beiroet. Als afrekeningen plaatshadden, gebeurden die ondanks Hezbollah, niet daardoor.

Imiddels werkt onder christenen de geruchtenmachine op volle toeren: ,,De mensen zeggen dat Hezbollah een geheim akkoord met Israel heeft gesloten. Hoe kon het anders zo rustig blijven'', vraagt de journalist Pierre Habib uit Rmeish zich af. ,,De Israeliërs hoopten dat hier een nieuwe burgeroorlog tussen moslims en christenen zou uitbreken. Daarom hebben ze het SLA voor hun terugtrekking nog zwaar bewapend'', zegt zakenman Elie. Verder heerst in Rmeish en elders boosheid over wat de bewoners zien als verraad van Israel: ,,Je kunt toch niet zomaar op een nacht je bondgenoten en hun familie in een oorlog aan hun lot overlaten'', zegt George, wiens naar Israel gevluchte broer een hoge functie in het SLA bekleedde. ,,Mijn broer moest binnen een uur vluchten met zijn familie. Al zijn spullen staan hier nog.'' Hij wijst naar een luxe villa: ,,Als iemand komt plunderen, schiet ik hem voor z'n kop.''

Op een bushokje middenin Rmeish staat in enorme letters: `NEE tegen terugtrekking!' Kunnen ze dat niet beter weghalen? Een puber, nog net te jong om bij het SLA te hebben gediend, schudt van nee: ,,Het is een mooi souvenir.'' Maar een christelijke apotheker uit het dorp Marjayoun heeft alle medicijnen met Hebreeuwse letters verwijderd. Met de blik op de toekomst zegt hij laconiek: ,,Eerst dronken we whisky van de joden. Nu leven we onder de moslims en drinken we thee.''

    • Joris Luyendijk