Bill Clinton op afscheidstournee

President Clinton is gisteren in Lissabon begonnen aan een rondreis van een week door Europa, die hem onder andere naar Moskou brengt. Doorbraken worden niet verwacht.

In de Verenigde Staten zijn de verwachtingen van president Clintons Europese reis bescheiden. Met een Congres waarvan de meerderheid zijn buitenlandse beleid op belangrijke punten afwijst, verkeert Clinton op het internationale toneel niet in een sterke positie.

Eerder dit jaar hoopte het Witte Huis nog dat Clintons eerste topontmoeting met de nieuwe Russische president Poetin, dit weekeinde in Moskou, een doorbraak kon opleveren op het gebied van de wapenbeheersing. Maar nu erkent de regering dat daar voorlopig niemand op hoeft te rekenen.

Of al tot de Amerikaanse bevolking is doorgedrongen dat de president een bezoekt brengt aan de Oude Wereld, mag worden betwijfeld. De media hebben er tot nog toe weinig aandacht aan besteed, al doen ze hard hun best om er toch een beetje dramatiek in te brengen door te spreken van ,,Clintons laatste Europese reis''. Inderdaad staat er verder geen officieel bezoek aan Europa meer op de agenda, maar niemand zou verbaasd staan als hij voor het einde van zijn presidentschap toch nog een Europese reis maakt, bijvoorbeeld naar Noord-Ierland.

Ondanks de irritaties die zich af en toe voordoen in de Amerikaans-Europese betrekkingen, kijkt de regering-Clinton met tevredenheid en trots naar de transatlantische relatie. De uitbreiding van de NAVO is in gang gezet. De NAVO heeft in Kosovo laten zien zonodig effectief te kunnen optreden. En na aanvankelijke aarzelingen erkent Washington nu ook dat een aparte Europese veiligheids- en defensiepolitiek het bondgenootschap niet hoeft te schaden en zelfs een positieve ontwikkeling kan zijn. Clinton wil graag de geschiedenis ingaan als de staatsman die Europa na het einde van de Koude Oorlog op de goede weg heeft geholpen, en de Karel de Grote-prijs die hem vrijdag in Aken wordt uitgereikt zal hij daarom bijzonder waarderen.

In Moskou zal Clinton aanzienlijk minder in het zonnetje staan. Het plan voor de ontwikkeling van een schild tegen inkomende raketten kan in Russische ogen geen genade vinden. Pogingen om de Russen over te halen tot een aanpassing van het ABM-verdrag uit 1972, dat plaatsing van zo'n systeem verbiedt, zijn op niets uitgelopen.

De hoop dat er tijdens de top nog met Poetin over onderhandeld kon worden, bijvoorbeeld in ruil voor een wederzijdse vermindering van kernkoppen, werd vorige maand in de Senaat krachtig de grond ingeboord. De Republikeinse senator Jesse Helms, voorzitter van de commissie voor buitenlandse betrekkingen, waarschuwde Clinton bij voorbaat al dat hij geen grootse initiatieven op het gebied van wapenbeheersing meer hoeft te ontwikkelen. Als hij toch met een verdrag uit Moskou thuis komt, zei Helms, zal het nooit door de Senaat komen.

Het is niet alleen Helms die Clintons ambities op het gebied van de wapenbeheersing dwars zit. Over minder dan een half jaar kiest Amerika een nieuwe president, en dat maakt het voor Clinton extra moeilijk om op de valreep nog grote initiatieven te nemen.

Nationale Veiligheidsadviseur Sandy Berger herinnert er graag aan dat Clinton, net als iedere andere president, voor vier, en niet voor drie jaar is gekozen. Maar de politieke werkelijkheid is dat het politieke debat over het rakettenschild, en een eventuele aanpassing van de Amerikaanse nucleaire doctrine, in de VS nog maar net is begonnen. Clinton heeft zijn landgenoten niet voorbereid op een akkoord met Moskou, waarmee Amerika zich op een bepaalde uitkomst van dat debat zou vastleggen.

Clinton, die gezegd heeft dat hij deze zomer zal beslissen of begonnen moet worden met de bouw van een beperkt rakettenschild, zit zo lelijk klem. De Republikeinen vinden zijn opzet niet ambitieus genoeg en wijzen het daarom af. De Russen vinden het veel te ver gaan, en zijn nog afwijzender. Tegen die achtergrond waarschuwden medewerkers van het Witte Huis journalisten de afgelopen weken om niet te hoge verwachtingen te koesteren van de besprekingen in Moskou.

    • Juurd Eijsvoogel