Manneke bespeelt ruimte met echo's en romige klanken

Echo's, echo's van echo's en zelfs pre-echo's benadrukten zaterdagmiddag hoe Rachel ontroostbaar achterblijft na het verlies van haar kinderen. Klankslierten klonterden romig en zacht tezamen, de Beurs van Berlage omtoverend in een galmende kathedraal. Zo bespeelt Daan Manneke de ruimte in zijn nieuwe Forum voor dubbelkoor, blazers en slagwerk.

Zou het kunnen samenhangen met zijn achtergrond? Manneke werd in 1939 geboren in het open Zeeuwse Kruiningen. Ruimte voert naar architectuur en architectuur naar monumentaliteit. Daarbij verwijst Mannekes veelgehanteerde meerkorigheid naar de renaissance en de vroegbarok. Echo's daarvan klinken in Forum door in een renaissancevorm als het madrigaal (deel 1) en een barokdans als de sarabande (deel 2). Vandaar ook in de programmering vooraf onder meer Sweelinck en Giovanni Gabrieli. Overigens waren dit qua stijlzuiverheid bepaald geen hoogstandjes. Sweelincks Psaume 150 met klarinetten in het instrumentale koor is zoiets als Rembrandts `Zelfportret met tulband en GSM' of Vermeers `Melkmeisje knielend voor de ijskast'.

Mannekes muziek herinnert vooral aan Ton de Leeuw, maar is in het gesabbel aan mooie, ronde samenklanken beslist sensueler en veel minder kernachtig. Onder Louis Andriessen-achtige titels als De Stad, Het Plein en De Klank verwijzen de vaak declamatorische bloksgewijs behandelde evocaties naar respectievelijk Rimbaud, Celan en Vitruvius. De tekst van de eerder genoemde echo's is ontleend aan Jeremia, 31:15 in een commentaar op Celan.

In wezen kent het slotdeel dezelfde techniek als de echo's waar een unisonomelodie zich ontvouwt in de klonterresten van de melodie, een eveneens zelfgenererende techniek dus. Al is de muziek misschien weinig persoonlijk, Manneke weet in ieder geval als geen ander hoe hij voor koorstemmen moet schrijven. Het succes was dan ook groot. Voor de laatste maal veranderden de echo's van het klaterend applaus de Beurs in een kathedraal.

Concert: Toonkunstkoor Amsterdam o.l.v. Winfried Maczewski. Werken van Sweelinck, Ives, Gabrieli en Manneke. Gehoord 27/5 Beurs van Berlage Amsterdam. Radio 4 NPS 16.02 uur.

    • Ernst Vermeulen