Vrijhandel riskant voor `Peking'

China treedt eindelijk toe tot de wereldhandels- organisatie WTO. Het land vreest voor het ontstaan van massawerkloosheid en dat is riskant voor het communistische bewind.

Veel Chinezen hebben zich in de dagen die aan de stemming over de normalisatie van de handel tussen de Verenigde Staten en China vooraf zijn gegaan, verbaasd over de weerstand die daartegen in Amerika bestaat. Vrijwel alle concessies die in onderhandelingen tussen handelsgedelegeerden uit beide landen werden gedaan, kwamen van Chinese zijde. De normalisatie van de handelsbetrekkingen brengt op de korte termijn zelfs risico's met zich mee voor het bewind in Peking.

Nu de succesvolle stemming achter de rug is, en China een toekomst in het vooruitzicht heeft waarin de Verenigde staten en de rest van de wereld, door de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO), over een periode van vijf jaar steeds meer toegang krijgen tot de Chinese markt, bereidt China zich voor op moeilijke tijden.

Economen hebben gewezen op de pijn die China op de korte termijn zal lijden. Verwacht wordt dat verlieslijdende staatsbedrijven hun deuren zullen moeten sluiten, en de grote zorg van de Chinese regering is dat het leger werkzoekenden zal uitgroeien tot onbeheersbare proporties.

Met name arbeidsintensieve industrietakken ondervinden nadeel door de introductie van (nieuwe) concurrenten en goedkopere produkten uit het buitenland. Neem de landbouw sector, een van de pijlers van de Chinese economie die werk verschaft aan pakweg 600 miljoen mensen. Koolzaad- en sojaboonverbouwers hebben grote zorgen. China heeft het afgelopen jaar sojabonen en koolzaad geïmporteerd omdat de producten, waarvan spijsolie wordt gemaakt, goedkoper zijn dan het aanbod op de binnenlandse markt. Wanneer China lid wordt van de WTO verdwijnen de importrestricties op die producten en zullen de koolzaad- en sojaboeren hun moeizaam verworven inkomsten dramatisch zien teruglopen.

Landbouwspecialisten van een denktank van de Chinese regering hebben geschreven dat het nog ten minste twintig jaar duurt voordat de prijzen van Chinees graan en andere agrarische producten gelijk of lager zijn dan die op de internationale markt. De miljoenen keuterboeren, met hun kleine lapjes grond, hun waterbuffels en primitieve oogstmethoden kunnen nu niet concurreren met de technologisch vooruitstrevende Amerikaanse en Europese boeren.

Ook binnen andere industrietakken worden dergelijke problemen verwacht. De automobielindustrie voorziet inkrimpingen en sluitingen omdat door de verlaging van importtarieven op buitenlandse auto's, van 100 procent nu tot 25 procent in 2005, steeds meer Chinezen zo'n auto zullen kunnen betalen. Zelfs buitenlandse producenten die opereren in samenwerking met Chinese partners, hebben in de afgelopen maanden, sinds de tariefverlagende afspraken tussen China en de VS in november, de verkoop van hun nu nog relatief goedkope producten zien terug lopen. Het Amerikaanse bedrijf General Motors, dat 3 miljard gulden heeft gestoken in een hyper moderne fabriek in Shanghai, zag de verkoop van zijn Chinese Buicks in het eerste kwartaal van dit jaar dalen met dertig procent. Rijke Chinese consumenten stellen hun aankoop van de luxe auto voorlopig uit, in afwachting van goedkopere importproducten.

Volgens de Chinese regering is het WTO-lidmaatschap behulpzaam bij de sanering van de inerte staatseconomie. Grootschalige werkloosheid is echter riskant en eventueel een bedreiging voor het communistisch bewind. Peking is niet van plan het zover te laten komen. Zo heeft de regering inmiddels een team van specialisten aangetrokken dat middelen moet bedenken om strategische industrietakken te beschermen tegen ongewenste buitenlandse concurrentie. Een van die specialisten, Zhou Hanming, zei tegenover een Amerikaanse krant de mogelijkheden te onderzoeken van anti-dumpingmaatregelen.

Volgens Zhou is dat een methode om de potentiele stroom van producten uit het buitenland die onder de marktprijs op de Chinese markt zullen belanden, tegen te houden. Andere maatregelen die China zal nemen om bedreigde industrietakken tegemoet te komen, zijn de uitgifte van `zachte' bankleningen en het geven van belastingvoordelen. Aan de andere kant zullen de belastingvoordelen die nu voor buitenlandse ondernemingen gelden, ooit ingesteld voor het aantrekken van investeringen, worden opgeheven.

De kans is groot dat de markttoegang die China onder de regels van de WTO moet bieden, zich zal ontwikkelen op een manier waarop Japan toegang tot zijn rijstmarkt biedt. Japan kwam in 1995 overeen haar ontoegankelijke rijstmarkt te open voor rijstproducenten uit het buitenland. Door toedoen van protectionistische maatregelen is de import van rijst nog altijd slechts zeven procent van de totale rijstconsumptie in Japan.

Tenslotte biedt de WTO haar leden de mogelijkheid internationale afspraken te omzeilen wanneer de invoer van ongewenste producten of de ontsluiting van een strategische markt aantoonbare risico's oplevert voor de nationale veiligheid van het land, voor de volksgezondheid, het milieu of de situatie van de rechten van de mens. China zal, als het daartoe de noodzaak ziet, zeker gebruik proberen te maken van die regel.

    • Floris-Jan van Luyn