Rellen omlijsten holle zege Fujimori

President Fujimori was gisteren de enige kandidaat bij de verkiezingen in Peru. Een holle overwinning in wolken traangas.

,,Dat is het dan. Nu is de dictatuur echt begonnen.'' Hoestend kijkt ze naar de politiehelikopter boven het plein. Opnieuw traangasgranaten, opnieuw golft de menigte voor de oproerpolitie uit. Twee uur na het sluiten van de stembussen laten de autoriteiten in Lima nog steeds geen demonstraties toe. ,,Denk je dat we de komende jaren zo zullen moeten leven?'' Samen met haar vriendinnen is Rosa Sanabria uit de verre sloppenwijk San Juan Lurigancho naar het centrum van de Peruaanse hoofdstad gekomen om te protesteren. Haar wijsvinger is nog blauw van de inkt van het stemlokaal. ,,Ik ben woedend dat ik gedwongen ben te gaan stemmen'', zegt ze, zwaaiend met een natte doek, tegen het traangaas. ,,Maar ik heb het geld niet om de boete te betalen die ze je opleggen als je niet opdaagt.'' Rosa Sanabria heeft haar stembiljet ongeldig gemaakt door er met grote letters `nee tegen de fraude' op te krassen.

,,Een farce'', oordelen internationale waarnemers over de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Peru. Na het dubieuze verloop van de eerste ronde in april eiste de oppositie ingrijpende maatregelen, vooral bij de door Fujimori benoemde kiesraad. Daar kwam niets van terecht. De oppositiekandidaat Alejandro Toledo trok zich daarom vorige week terug, al bleef zijn naam gewoon op de stembiljetten staan. Ook de buitenlandse waarnemers stapten op. ,,De kiesraad kan op geen enkele manier garanderen dat aanstaande zondag in Peru vrije en eerlijke verkiezingen plaatsvinden'', stelde de missie van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS).

De aftocht van Toledo is bij veel Peruanen niet goed gevallen. Volgens peilingen slonk de achterban van de kleine indiaanse econoom vorige week met enkele procenten. Maar zonder tegenstander kan president Fujimori niet meer dan een holle overwinning boeken. Toch speelde hij dit weekeind in zijn eentje verkiezinkje. Heel plechtig. Met bulletins van de kiesraad en van het leger waarin werd gemeld dat iedereen de `vrije voortgang van de democratie' dient te steunen. Dat niemand mag demonstreren, en ,,het aantal stemmers gelijk zal zijn aan het aantal uitgebrachte stemmen''. Dat is niet vanzelfsprekend in Peru.In de eerste ronde waren er ruim een miljoen meer stemmen dan kiezers. Oppositiekandidaat Toledo heeft zijn aanhangers gevraagd hun stembiljet ongeldig te maken. De vraag is dit weekeind dus niet op wie de mensen stemmen, maar hoeveel mensen een geldige stem uitbrengen. In de avond, als de helft van de stemmen is geteld, maakt de Peruaanse kiesraad bekend dat 30,6 procent van de kiezers het biljet ongeldig heeft gemaakt en 4,8 procent een blanco biljet heeft ingediend. Fujimori zou ruim de helft van de stemmen krijgen; meer dan 16 procent van de kiezers heeft toch op Toledo gestemd. Erg tevreden is de president toch niet. Hij laat zich 's avonds zien noch horen. De tv toont Pokémon-filmpjes.

:pagina ]

,,Kijk nou'', zegt de vrouw in stemlokaal zeven. ,,Tweederde van de mensen is nog steeds niet komen opdagen. En over twee uur sluiten we.'' Ze bladert door stapels niet gebruikte stembiljetten. Met stempels en lijsten voert ze haar werk als stembusvertegenwoordigster uit. Net alsof het echt is. Zachtjes pratend, om niet door de militairen buiten het stille lokaal gehoord te worden, zegt ze even later: ,,Iedereen met een geweten beseft toch wat zich hier voltrekt. We zijn niet gek.''

Buiten het stemlokaal is het de gewone zondagse drukte met stalletjes, straatverkopers en mensen in hun beste goed. Anders dan tijdens de eerste ronde vertelt iedereen graag wat hij gestemd heeft. ,,Nee tegen de fraude. Dát heb ik gestemd'', zegt de oude popcorn-verkoopster. Haar klanten knikken heftig mee, terwijl zij met haar duim over haar keel gaat en het gebaar maakt van `tot hier'.

Eindelijk dient zich ook een Fujimori-stemmer aan. ,,Ja natuurlijk weet ze dat je alleen maar kon kiezen tussen Fujimori en Fujimori. ,,Maar dat was altijd al duidelijk. Hij zou weer president worden.'' De vrouw lijdt niet onder de bedruktheid die de anderen op deze zonnige dag bevangt. Ze is niet bang voor een internationaal isolement van Peru. ,,Ik vertrouw op zijn kracht'', zegt ze over de man die Peru al tien jaar bestuurt. ,,Wie in zijn eentje het terrorisme kan overwinnen, kan alles.''

Op het plein in het centrum van Lima is de opkomst inmiddels zo groot dat de politie de menigte niet meer wegkrijgt. Nog steeds worden traangasgraten afgeschoten, maar de mensen blijven wachten op Toledo. `De angst is voorbij', scanderen ze. `Dictatuur nee, democratie ja'. Intussen druppelen de berichten binnen over de situatie in de andere steden. In Iquitos is een menigte van dertigduizend mensen uit elkaar geslagen. Ook in Cuzco, Trijullo en Chimbote voorkomt de politie dat de mensen betogen. In Chimbote zijn demonstranten zwaar gewond geraakt. En in Huancayo is inmiddels de noodsituatie uitgeroepen. ,,Het is gevaarlijk. Dit is heel gevaarlijk'', zegt een opgewonden jongen tegen Rosa Sanabria en haar vriendinnen. ,,Dat kan wel wezen'', antwoordt ze vinnig. ,,En ik ben gedeprimeerd en boos en ik maak me zorgen. Maar één ding doe ik niet meer: bang zijn. Tien jaar is genoeg.''

Eindelijk, wanneer de nacht al over de stad is gevallen en het optrekkende traangas voor massale niesbuien zorgt, beklimt Toledo zijn rijdende podium. ,,Fujimori heeft zijn masker afgeworpen, en de democratie in Peru formeel vermoord'', zegt hij. `Moordenaar', scanderen de mensen. Dan tovert Toledo een wel heel grote verrassing uit zijn hoed. Naast hem op het podium verschijnt opeens een ex-generaal. Fransisco Morales Bermudez was de laatste generaal van het militaire bewind, dat twaalf jaar heeft geduurd. Morales Bermudez geniet respect in Peru, omdat hij de overgang naar de democratie voorbereidde en in 1980 de eerste vrije verkiezingen organiseerde. Toch was hij onderdeel van en dictatuur. Nu houdt hij op het plein een bevlogen toespraak voor de democratie en Toledo.

,,Met Fujimori komt alles inderdaad op zijn kop te staan'', glimlacht Carlos Basombrío, voorzitter van de Peruaanse mensenrechtenorganisatie IDL. ,,De dictators van toen zijn een instrument om de dictator van nu te lijf te gaan.'' Volgens Basombrío is was de verschijning van de ex-generaal aan de kant van Toledo een `boodschap' aan het huidige leger, dat massaal achter Fujimori staat. ,,Het was Morales Bermudez, een militair die de democratie heeft teruggebracht en in 1980 eerlijke verkiezingen organiseerde.''

Wat het scenario de komende weken zal zijn, weet nog niemand. ,,Ook Fujomori niet'', stelt Basombrío. De ogen zijn op de buitenwereld gericht. Nemen de Verenigde Staten maatregelen tegen hun oude bondgenoot Fujimori? Volgens Toledo houdt Fujimori ,,nog geen zes weken'' stand als de wereld een economisch boycot instelt. Maar dat is onwaarschijnlijk.

,,Ik weer ook niet hoe het verder moet'', zegt de oude vrouw op haar afgetrapte schoenen. 77 jaar oud, toch is ook zij met een fles water en een doekje tegen het traangas naar het plein gekomen. Ze haalt haar schouders op. Peru is niet meer bang voor Fujimori. En is nog lang niet van hem af.

    • Marjon van Royen