Hammond orgels

,,Het Hammond orgel is een van de jongste muziekinstrumenten en toch trekt het vooral een traditioneel publiek. Voor de meeste mensen staat Hammond nog onveranderlijk voor vette bluesakkoorden met gierende uithalen en een rondslingerend, vervormd geluid. Het leent zich natuurlijk ook prima voor lekker rauwdouwen, maar de mogelijkheden zijn veel breder.''

Toen Carlo de Wijs (Breda, 1962, artiestennaam D'WYS) op zijn twaalfde voor het eerst een Hammond hoorde, was hij meteen verrukt van het ronkende, majestueuze geluid van het orgel. Na een klassieke opleiding orgel aan het Rotterdams conservatorium en een vervolgopleiding Uitvoerend Musicus bij verschillende pianodocenten, bekwaamde hij zich op eigen houtje op het elektrische instrument. Als sideman van onder anderen Candy Dulfer en leider van zijn eigen band D'WYS ontwikkelde De Wijs zich tot Nederlands belangrijkste orgelambassadeur. Tijdens het Breda Jazz Festival treedt hij op met zijn band en vecht hij met drie collega-organisten een Hammond-battle uit.

,,Het geluid van de Hammond spreekt veel mensen aan. Als je erover begint lijkt het wel alsof iedereen stapels orgelplaten in huis heeft. Zelf vind ik dat de rol van de Hammond in de jazzgeschiedenis in een stuk of vier, vijf cd's wel verteld is. In de jaren '30 dertig raakten pianisten als Fats Waller en Count Basie als eersten gebiologeerd door het orgel. Zij bespeelden het instrument vanuit een pianistische invalshoek: veel vette akkoorden en een `locked hands style' die goed paste in bigband-arrangementen. Jimmy Smith was in de jaren '50 de eerste die de Hammond vanuit zijn eigen klank en dynamiek benaderde. Hij was ook de bedenker van het orgeltrio, een klassieke bezetting met gitaar en drums die nog steeds bestaat.

,,In het spoor van Smith volgde een enorme stroom orgelgroepen met een meer bluesy benadering. Die muziek klonk wel lekker – sound was heel belangrijk – maar de vernieuwing stond toen stil. Pas vijftien jaar na Jimmy Smith, brak met Larry Young een nieuwe periode aan. Young vertaalde het erfgoed van John Coltrane naar de Hammond, waardoor het orgel opschoof in de richting van pop en rock.

,,Tegenwoordig zijn er experimenterende organisten buiten de westerse traditie, met als belangrijkste Eddy Louiss, een Fransman uit Martinique, die zich concentreert op impressionistische kleuringen. Op mijn drie cd's heb ik, net als Louiss, de Hammond gepresenteerd als onderdeel van het totale bandgeluid. Maar daarmee raakt het orgel op het tweede plan en nu keer ik terug naar het traditionele orgeltrio. Het moet alleen mogelijk zijn om binnen die oude vorm een nieuw geluid te laten horen. Met behulp van in firma's in randapparatuur ontwikkel ik nu de `Hammond voor het nieuwe millennium'. Zo voeg ik een voetbas toe voor een modern basgeluid, niet wollig, maar een bas waarmee afzonderlijke noten te spelen zijn en die een melodische rol kan vervullen.

,,Van het orgel zelf blijft het toetsenbord en de versterking via de Leslie-box hetzelfde, maar voeg ik er effecten zoals bijvoorbeeld een wah-wah pedaal of samplers aan toe. Zo kan ik het oude, vertrouwde Hammondgeluid vermengen met synthetische elementen. Maar dat energieke, knallende geluid van de oude orgeltrio's moet wel de basis blijven. Op die manier zullen luisteraars het op het eerste gehoor ook herkennen als die bekende, lekkere sound. En pas in tweede instantie merken ze dat er een andere verpakking omheen zit.''

Breda Jazz Festival: 1/6 15.30-18.30uur: D'WYS kwintet in Millertime; 20.30uur Hammond-battle (jazzfestival special) in De Kroon. Inl: www.dwys.org.

    • Edo Dijksterhuis