`De natuur als dumpplaats van technologie'

De mensheid in het computertijdperk is de weg kwijt, leren we uit de openingswoorden van één van de mooiste pop-cd's die de nieuwe eeuw tot nu toe heeft opgeleverd: The Sophtware Slump van Grandaddy.

Magie verdwijnt op het moment dat je het vast probeert te pakken. Het belangrijkste onderdeel van muziek die er werkelijk toe doet, vindt zanger Jason Lytle van de Amerikaanse groep Grandaddy, is ,,het onverklaarbare, het mysterie, het ontastbare.'' Daarom praat hij niet graag over de diepere achtergronden van zijn liedjes. De titel van Grandaddy's tweede cd The Sophtware Slump illustreert hij liever aan de hand van een simpele anekdote. ,,In de buurt van mijn woonplaats Modesto in Californië zijn veel boomgaarden. Daar wandel ik vaak. Op één van mijn wandelingen trof ik tientallen kapotte toetsenborden van computers, gedeeltelijk begraven onder het zand. Het stemde mij tot nadenken, hoe mensen de natuur als dumpplaats konden gebruiken. Ik werd er somber van, maar op hetzelfde moment was het een inspirerende ervaring.''

Hoe direct die inspiratie in de doorleefde muziek van Grandaddy doorwerkt, mag blijken uit het even aangrijpende als wrange nummer Broken household appliance, national forest dat een opsomming bevat van de kapotte huishoudelijke apparaten die Jason Lytle langs de weg zag rondslingeren toen hij een autorit maakte door één van Californië's uitgestrekte nationale parken. Salamanders zitten op een oud broodrooster alsof het een rots is, kikkers wonen in een kapotte koelkast en er vliegt een uil uit een achtergelaten magnetron. Lytle zingt het met een ijle stem die de vergelijking met Neil Young in zijn jongere, naïevere jaren oproept. De mensheid in het computertijdperk is de weg kwijt, leren we uit de openingswoorden van één van de mooiste pop-cd's die de nieuwe eeuw tot nu toe heeft opgeleverd: `Adrift again 2000 man/ you lost your maps, you lost the plans.'

Zanger/toetsenman Jason Lytle en gitarist Jim Fairchild houden niet van praten, maar ze móeten omdat ze vinden dat de opvolger van hun gunstig ontvangen debuutalbum Under The Western Freeway (1997) alle aandacht verdient. Weliswaar bevat The Sophtware Slump aantrekkelijke radiopop die bij vlagen doet denken aan Pink Floyd, de Beach Boys en een indie-versie van het Electric Light Orchestra, maar door de grillige instrumentatie en de `moeilijke' onderwerpkeuze laveert Grandaddy ongemakkelijk tussen underground en hitparadepop.

Voor eventueel massa-succes is het een handicap dat de frontman met zijn baard en onafscheidelijke baseballpet de uitstraling heeft van een vriendelijke tuinkabouter, rommelend met zijn primitieve apparatuur en onwennig in het podiumlicht. Dat doet niets af aan het feit dat Grandaddy twee jaar geleden een zeldzaam enerverend concert gaf in de Radio 3-tent op Pinkpop, en dat de nieuwe single The crystal lake tot de beste popsongs van het jaar behoort.

Voordat ze hun drijfveren toelichten, willen Fairchild en Lytle graag weten hoe er in Nederland wordt omgegaan met afgedankte computers en keukenapparaten. Het principe van onze verwijderingsbijdrage spreekt hen bijzonder aan, en ook PC-dumpdagen kennen ze in de VS niet op nauwelijks. ,,Bij ons eindigen oude computers in rommelwinkels,'' zegt Lytle, ,,die ik ben gaan beschouwen als musea van de recente geschiedenis.

,,Computers die tien jaar geleden nog state of the art waren, zijn nu al hopeloos verouderd. Als je in zo'n winkel een interessante oude Atari vindt, is dat bijna een vorm van moderne archeologie. Ik houd ervan om te fantaseren hoe mensen in het begin van de vorige eeuw zouden reageren op een toetsenbord of beeldscherm, zonder te weten waarvoor het diende. De computer als abstract object vindt ik eigenlijk mooier dan de multifunctionele wondermachine die het nu voor veel mensen is geworden. Daarom gebruik ik bij concerten liever een krakkemikkige cassettespeler dan een hypermoderne sampler voor het weergeven van `gevonden' geluiden. Die ouderwetse manier van afspelen past beter bij onze muziek.''

In hun eigen opnamestudio in Modesto omringen de vijf mannen van Grandaddy zich met de apparaten, muziekinstrumenten en memorabilia die ze in de loop van hun achtjarig bestaan hebben verzameld. ,,Het is ironisch dat we in onze muziek zoveel belang hechten aan eenvoud en de kunst van het weglaten,'' zegt Lytle, `want privë ben ik iemand die nooit iets weg kan doen. Bij mij thuis draait alles om spullen, rommel en apparaten die zich alsmaar opstapelen, zodanig dat ik een opslagruimte heb moeten huren om al die nutteloze bezittingen te bewaren.

,,Mijn grootste ideaal is om me ooit nog eens in één klap van alle ballast te ontdoen, waarna ik de wijde wereld in trek met alleen een potlood en een blocnote om gedichten te schrijven. Op dit moment is die gedachte niet realistisch, want voor het soort popmuzikant dat ik ben draait het leven om versterkers, toetsenborden en flightcases.''

Op de verpakking van de nieuwe cd bedankt Grandaddy de `real job regular life people' die naar hun muziek luisteren. Lytle: ,,Bij alles wat ik met Grandaddy doe, realiseer ik me dat het geen gewone kantoorbaan is en dat we geluk hebben gehad met de cd-kopers die ons in staat stellen om dit vrijbuitersbestaan vol te houden. Wat je aan onze optredens niet kunt afzien, is dat ik me wel degelijk maandenlang heb moeten afsluiten van de buitenwereld om in een afgesloten ruimte aan de nummers van deze cd te werken. Dat liep niet altijd op rolletjes, en de innerlijke strijd die daarbij een rol speelde heeft zijn weerslag gehad op de muziek. Er zijn momenten dat je behoorlijk gek kunt worden van de creatieve processen die vooraf gaan aan zoiets banaals als een pop-cd. In zekere zin kan ik heel goed begrijpen dat Brian Wilson van de Beach Boys met blote voeten in een zandbak achter de piano moest zitten, om sommige van zijn meest geniale nummers te bedenken. Zo ver is het bij ons nog niet gekomen. Vergeleken bij andere Californische bands uit de rock & roll-centra Los Angeles en San Francisco, hebben wij een aardsere benadering. Wij staan dichter bij de natuur, ook al hebben we leren leven met het feit dat het landschap soms wordt ontsierd door een autowrak of een koelkast.''

Grandaddy: The Sophtware Slump (V2 1012252). Concerten 30/5 Melkweg Max Amsterdam; 31/5 Effenaar Eindhoven.

    • Jan Vollaard