WAARHEID 7

`De waarheid is wat wij gemeen hebben', zegt Vincent Icke op de van hem bekende puntige wijze in de W&O-bijlage van 29 april. En hij voegt eraan toe `van mensen tot sterren en verder'. Hoewel hij tevoren waarschuwt dat je niet mag vragen `wat bedoel je precies met...' omdat natuurkundigen `nooit iets definiëren', wil ik toch begrippen afbakenen.

1. `De waarheid' heeft als tegengestelde `de leugen'. Behoort tot de metafysica en wordt vaak met een hoofdletter geschreven.

2. Een bewering, stelling, wet is óf `waar' óf `vals'. Behoort tot de logica.

Icke geeft bij de frase `de waarheid is wat wij gemeen hebben' als voorbeelden de overeenkomst in structuur van menselijke botbalkjes en de driehoekige verbindingen tussen delen van een kraan - een kleine waarheid -, de verhouding in massa tussen proton en elektron die overal in het heelal geldt - `een reusachtige waarheid'. Wetmatigheden dus. Die waar zijn of vals. Als E= MC², ook waar. Maar niet De Waarheid.

Wat De Waarheid dan wel is, daarover zijn bibliotheken volgeschreven. Deus sive Natura (God oftewel De Natuur), Spinoza, overeenkomst van idee met werkelijkheid (=correspondentie), samenhang (= coherentie), datgene wat werkt (pragmatisch). Zelfs beweringen dat het begrip een overbodigheid is. Generaliserende visies op de werkelijkheid dus.

Bacon's essay `Over Waarheid' begint aldus: ``Wat is waarheid? zei Pilatus spottend, zonder een antwoord af te wachten.'' Dat antwoord is voor de één moeilijk, want even alomvattend als bij Spinoza, en voor de ander weer anders en betrekkelijk inhoudsloos.

    • A. Hoogendoorn Lochem