VAN DOORN 2

Het boeiende artikel van J.A.A. van Doorn (`Niet veel beter dan de moffen', W&O, 20 mei) behoeft een aanvulling die in de laatste alinea slechts is aangestipt: `In ons allen schuilt een potentiële moordenaar omdat de mens een zwakke en zondige creatuur is, tot het kwade geneigd'.

De achttiende-eeuwer Immanuel Kant stelde dat mensen door wetten en beperkingen tegen elkaar beschermd dienen te worden. Dit nu is, als men onbevooroordeeld naar de wereld om zich heen en haar geschiedenis kijkt, overduidelijk: In àlle oorlogen begaan àlle partijen misdaden. Maar ook zonder oorlogsomstandigheden: overal waar mensen als groep of als individu zonder verweer of bescherming zijn overgeleverd aan andere mensen of aan één persoon worden ze onderworpen aan allerlei handelingen en maatregelen waartegen ze, als ze konden, bezwaar zouden maken. Mensen in opleiding moeten, op straffe van een niet voltooide opleiding, allerlei vernederende en vermoeiende dingen doen die niets met de opleiding te maken hebben. Mensen in gesloten inrichtingen zijn ook zonder verweer, overgeleverd aan de luimen van het personeel. Zo kan ik ettelijke situaties aanhalen.

Tijdens een oorlog komen daar nog allerlei omstandigheden bij die niet bevorderlijk zijn voor beschaafd en menselijk optreden en dat in een situatie waar allerlei wetten en regels buiten werking zijn. Lang niet iedereen kan dan lang weerstand bieden aan de drang tot kwaad doen, al helemaal niet als `groepsolidariteit' een rol speelt.