Ragfijn klossen

,,We waren op vakantie in Noordwijk en daar zat de buurvrouw op haar terras te kantklossen. Ik stond over het muurtje naar haar te kijken. Ga maar eens vragen wat ze doet, zei mijn moeder. Zo ben ik begonnen. Ik was vijftien, en kwam in een clubje terecht waarvan de oudste dame 73 jaar was. We kregen les aan huis, van meneer Van de Zande. Mijn moeder is een paar keer meegegaan om me niet met die oudjes alleen te laten, maar ze werd er doodnerveus van, zei ze.''

Mevrouw De Klerk is uit Rotterdam gekomen om met mij over kant te praten – kant, met een kleine k, het kant van grote ronde kragen op schilderijen uit de Gouden Eeuw, van bruidssluiers en beha's. We zitten in het Cobra-café schuin achter het Rijksmuseum, waar wilde foto's van schilders en fotografen aan de muur hangen en waar een kop koffie in kunsterig serviesgoed vier gulden kost.

Mevrouw De Klerk is onberispelijk. Grijs broekpak, grijze, geföhnde coupe. Haar stem is zacht, maar ze is onverstoorbaar. Naarmate het gesprek vordert worden we door steeds meer luidruchtige toeristen omringd en raak ik afgeleid door verhalen over `Ann Frank's' en `marvelous canals', maar mevrouw De Klerk hoort en ziet niets.

Ze is voorzitter van Het Kantsalet, de Eerste Vereniging van Kantliefhebbers van Nederland, die zich sinds de oprichting in 1925 inzet om de belangstelling voor kant `wakker te roepen en te onderhouden.' Het Kantsalet is de beheerder van de kantcollectie van het Rijksmuseum en organiseert daarnaast drie à vier saletten of ontvangsten per jaar voor zijn 264 leden. Onderwerp van gesprek op zo'n bijeenkomst: kant. `De prijs van kant in de 18de eeuw.' `Kant in de 17de eeuwse poppenhuizen.' `Kant als Kunst'. Elk salet wordt afgesloten met een stijlvol kopje thee.

Toen zij er eind jaren veertig mee begon, was kantklossen was al een gekke hobby voor een jong meisje, zegt mevrouw De Klerk. Textiel was op school een gehaat vak, met smokwerk en borduren, en een officiële opleiding als de Koninklijke Nederlandse Kantwerkschool bestond al niet meer. Pas in 1985 beleefde het kantklossen in heel West-Europa weer een opleving. Waarom weet ze niet: ,,In de textiel heb je altijd met pieken te maken. Na het klossen was weven het opeens helemaal, en nu zitten we weer in een quilt-hausse.'' 1985 was het jaar dat Madonna doorbrak, denk ik. Ieder meisje wilde toen kanten topjes en strikken. Misschien hebben de meisjes hun moeders en oma's aan het klossen gezet, of raakten moeders en oma's zelf geïnspireerd bij het zien van `Like A Virgin'. Maar Madonna's kant was sexy, en lijkt een te frivool onderwerp om nu aan te snijden.

Mevrouw De Klerk praat intussen verder. Kantklossen is geen gemakkelijke hobby, zegt ze. Het gevoel voor de techniek moet je in de genen zitten. ,,Je moet complexe bewegingen kunnen maken, je moet begrijpen waar de draad heen wil. Eén keer weglopen en het kan mis zijn. Je kunt er geen televisie bij kijken. Het is geen breien.''

We verplaatsen ons naar het Rijksmuseum dat tot de zomer zijn mooiste oude kant heeft uitgestald in de zuidvleugel. Van de beroemde kragen op schilderijen blijkt er nog nooit een te zijn teruggevonden. Kanten werden vroeger los bewaard, en kant en kostuum komen dus maar zelden samen te voorschijn. ,,Bovendien gaven schilders het kant vaak nogal slordig weer'', zegt mevrouw De Klerk, ,,dat konden ze niet zo goed.'' Bij het zien van de eerste echte kraag achter glas barst ze los in een lyrisch exposé en ik moet haar dwingend verzoeken zich tot de hoofdzaken te beperken. Eén ding over de techniek mag ze me wel uitleggen: wat is nu het verschil tussen naald- en kloskanten? Kloskanten maak je met twee horizontale draden, die je door losse verticale draden heen werkt. Naaldkanten worden met één enkele draad gemaakt, steekje voor steekje. Ze zijn arbeidsintensiever dan kloskanten, daardoor duurder en ze worden steeds zeldzamer. Ik tuur en tuur naar klos- en naaldkanten, maar zie geen verschil. Bloempjes, blaadjes, takjes. ,,Dat kan ik u met geen mogelijkheid zo een-twee-drie leren'', zegt mevrouw De Klerk tenslotte gepikeerd. ,,Volgt u dan maar een cursus.''