Verkwanseld erfgoed

Met horten en stoten vordert de uitverkoop van de Nederlandse industrie. KLM fuseert niet met de Italiaanse concurrent Alitalia, maar gaat bij een toekomstige fusie met lucratieve perspectieven wel akkoord met een minderheidspositie. KPN zag een fusie met de Spaanse tegenstrever Telefónica mislukken, maar blijft in de race met een kapitaalinjectie door het Japanse NTT Docomo ter waarde van 11 miljard gulden in het dochterbedrijf voor mobiele telefonie.

Gelderse Papier zag een samengaan met een onbekende buitenlandse partij vorige week niet doorgaan, maar blijft zoeken. De vatendivisie van Van Leer, dat vorig jaar werd overgenomen door het Finse bedrijf Huhtamäki, wordt nu opnieuw verkocht. De Finnen willen de opbrengst liever investeren in hun traditionele kernbedrijf, verpakkingen voor consumptiegoederen.

En meer zit nog in het vat: twee industriële en handelsconglomeraten, Internatio-Müller en Stork, willen fuseren en gaan in dat kader niet meer bruikbare bezittingen ter waarde van meer dan 2 miljard gulden verkopen

Nederland moet zich geen zorgen maken om de uitverkoop, zo is de vrijwel unanieme opvatting in politieke en zakelijke kringen. U weet wel: mondialisering. Geld- en productstromen kennen geen nationale grenzen meer, en landen moeten zich daarop instellen. Conglomeraten worden versmald tot kernactiviteiten en stoten de rest af. Slechts een enkele ondernemer, zoals J. Hessels van detailhandelsconcern VendexKBB, durft een Oranjegevoel te ventileren, maar hij draagt, als voorzitter van de raad van toezicht van het Rijksmuseum, het nationale erfgoed sowieso een warm hart toe.

Fokker is niet meer, DAF is Amerikaans, de uitverkoop van de kabelsector is voltooid, diverse energiebedrijven zijn ook al verkocht, het hoofdkantoor van Hoogovens staat tegenwoordig in het Verenigd Koninkrijk. De papiersector is grotendeels in buitenlandse handen gekomen.

De mislukte fusies van KLM en KPN met bedrijven uit landen die soms laatdunkend als de `Club Med'-regio worden aangeduid, onderstrepen niet alleen het haastwerk voor Europese schaalvergroting, maar ook de kloof tussen noord en zuid in Europa.

Politici hebben wel de grote economische en monetaire fusie in de EMU doorgezet, maar ondernemers willen er zelf niet aan. Zij blijven liever onder landslui fuseren. Als het over de grens moet dan fuseren Europese noorderlingen en zuiderlingen graag onder elkaar, niet met elkaar.

Ten opzichte van de Nederlandse overnamestroom richting Verenigde Staten ter waarde van tientallen miljarden zijn Italië en Spanje paria's. En andersom. Ja, Telefónica wil Endemol kopen, en hotelketen Krasnapolsky gaat samen met een grotere Spaanse concurrent, maar dat is het dan ook wel.

Noord-Europa zoekt zijn heil buiten Europa liever in Noord-Amerika, Zuid-Europa in Zuid-Amerika. Taal en cultuur binden, niet een politiek verdrag. De verschillen zitten in stijl en inhoud, zijn zakelijk en menselijk, en zijn, zo leert Van Gaals vertrek bij Barcelona (,,Jij altijd negatief'') niet beperkt tot topmanagers.

De rol van aandeelhouders is in het zuiden nog steeds wat anders dan in het noorden, zo heeft KPN bijvoorbeeld ondervonden toen twee kernaandeelhouders van Telefónica om intern-politieke redenen tegen een fusie stemden. De zakelijke elites in het noorden staan bovendien grotendeels los van de politieke elite, met hun eigen (verborgen) agenda's. Berlusconi is in Nederland nog ondenkbaar. In het zuiden is de verstrengeling intenser, door zakelijke, politiek-sociale en familiebanden.

Wat betreft verstrengelde belangen zou Van Leer in de Club Med-regio niet hebben misstaan. De dominante aandeelhouder van het bedrijf, dat tot medio vorig jaar aan de Amsterdamse beurs een notering had, was de Van Leer Group Foundation. Deze stichting moet niet alleen het materiële, maar ook het geestelijke erfgoed van oprichter Bernard van Leer bewaken. De vatenfabrieken waren decennialang het kernbedrijf. De dividendstroom van de aandelen financiert onderwijsprojecten voor kinderen in alle landen waar Van Leer gevestigd is.

Het bod van de Finnen stelde het bestuur van de stichting voor een belangenconflict: het erfgoed versus het grote geld. Het bestuur vormde bovendien een personele unie met de raad van commissarissen van het bedrijf, die in het belang van alle bij de onderneming betrokken partijen, zoals werknemers en minderheidsaandeelhouders, moet handelen. Nog meer jongleerwerk.

De commissarissen zetten kort na de fusie-aankondiging zonder toelichting bestuursvoorzitter W. de Vlugt aan de kant en gingen akkoord met de fusie. De Foundation kocht 14,9 procent van de aandelen van Huhtamäki en kreeg twee zetels in de board of directors. De verkoopplannen met de vatendivisie, Van Leers oorspronkelijke kernbedrijf, zijn een beschamend vervolg op de overname van vorig jaar. De onderneming als handelswaar.

Werknemers bij andere controversiële fusies op basis van gelijkwaardigheid, zoals die tussen bouwer en baggeraar HBG en baggeraar Boskalis, zijn gewaarschuwd. Geruststellende mededelingen vandaag zijn morgen wellicht waardeloos.