Traangas en foltering in Peru

Buitenlandse waarnemers trekken zich terug en het land protesteert. Toch wil president Fujimori van Peru de verkiezingen zondag doorzetten.

De journalist Fabián Salazar zegt door de geheime dienst SIN van Fujimori te zijn gemarteld. Afgelopen woensdagavond. In zijn kantoor. Vier mannen bonden hem vast en begonnen te slaan. Toen zijn ze met een ijzerzaag in zijn arm gaan zagen. Tot diep in het bot. Een uur lang. Totdat zijn geschreeuw de aandacht van een bewaker drie verdiepingen lager trok. Ze wilden de namen van zijn informanten. ,,Het was ook wel stom van me'', verwijt Salazar zichzelf in zijn ziekenhuisbed. ,,Ik had mijn telefoon niet moeten gebruiken. Die was door de SIN getapt.''

Overal slangen. Bloed op zijn ziekenhuishemd. Maar boven het mondkapje kijken ironische ogen. Nog geen tien minuten voordat de spionnen zijn kantoor binnenvielen, had Salazar vijf videobanden ontvangen met bewijsmateriaal voor de manipulatie van de verkiezingen door Fujimori. ,,Via mijn mobiele telefoon heb ik naar mijn assistente gebeld, of ze banden naar de waarnemersmissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) wilde brengen. Had ik dus niet moeten doen. Zo kwamen ze erachter dat ik ze had.''

De gebeurtenis beschrijft in de kern waar het bij de omstreden verkiezingen van zondag in Peru om draait. Het Amerikaanse Carter-centrum heeft zijn waarnemers teruggetrokken, de Europese Unie en de OAS overwegen hetzelfde. De OAS sprak gisteravond van verkiezingen die ,,in een vuile oorlog zijn getransformeerd''. Hoofdpersoon op de banden van Salazar is Vladimiro Montesinos, de `Raspoetin' van Peru. Formeel is Montesinos alleen `raadgever' van Fujimori, in werkelijkheid is hij de eigenaar van de machtige geheime dienst. Hij was het die de militaire inlichtingendienst van Peru omvormde tot de SIN: een politiek spionageapparaat waar mensen tot in de verste uithoeken van Peru voor beven.

,,Wat je op die banden zag was Montesinos op zijn hoofdkwartier, confererend met iedereen die hier zogenaamd onafhankelijk de verkiezingen organiseert'', vertelt Salazar. Vruchteloos probeert hij op zijn kapotte hand te tellen: Montesinos met het hoofd van de kiesraad; Montesinos met het hoofd van de commissie voor verkiezingsfraude; Montesinos met de Peruaanse Maurice de Hondt die de projecties en opiniepeilingen doet. En ten slotte de banden van Montesinos met alle hoofdredacteuren van de Peruaanse televisiekanalen. De banden zijn door de martelheren meegenomen. Het archief van Salazar is in brand gestoken, de hard-disk uit zijn computer gehaald. ,,Natuurlijk heb ik de namen van mijn informanten niet prijsgegeven'', zegt Salazar. ,,Dan waren zij en ik er niet meer geweest.''

[Vervolg op pagina 5]

Het bericht van de marteling maakt grote indruk op de demonstranten die vanaf vanochtend vroeg het centrum van de stad overstroomden. Salazar is één van de meest gerespecteerde journalisten van Peru. Hij werkt voor de voormalige joodse eigenaar van het televisiestation Canal 2, Baruch Ivcher. Dat kritische kanaal is hem door Fujimori eenvoudig afgepakt, omdat Ivcher niet in Peru geboren zou zijn. Ivcher en Salazar hadden het bestaan van een martelcentrum onder het ministerie van Defensie onthuld. Daar werd onder andere Leonor La Rosa de rolstoel in geslagen, een medewerkster van de geheime dienst die informatie naar de pers gelekt zou hebben. Een collega overleefde de martelingen niet.

,,Kijk nou: moordenaars!'', zegt een jonge bouwvakker terwijl hij de kleine oppositiekrant met een foto van de toegetakelde Salazar omhoog houdt. ,,Moordenaars'', schreeuwen zijn collega's naar de geblindeerde ramen van het gebouw waar de Peruaanse kiesraad gevestigd is. Met trage bewegingen beginnen ze het gebouw te slopen. Maar door de stalen voordeur breken ze niet heen. ,,Chino assesino'', Chinese moordenaar, schreeuwen de demonstranten van de `nationale protestdag tegen de fraude' ook verderop in de stad. ,,De democratie heeft gewonnen, de angst is voorbij.'' Maar ze hebben het nog niet geroepen of er komt weer een peloton oproerpolitiepolitie aangegaloppeerd. Kuchend en huilend van de traangas rennen de betogers weg.

De hele dag en een groot deel van de nacht gaat dit kat-en-muis-spel door. Het doel is het regeringspaleis te bereiken, waar Fujimori nu al een paar dagen zijn schorre keel verzorgt. Al meer dan drie dagen heeft de Japanse emigrantenzoon zich niet vertoond. Een week lang hopste hij op de maat van zijn wervelende verkiezingsdeun door het land. `De dansende dictator' wordt hij genoemd.

Verspilde moeite, zo lijkt het. Ondanks protesten van alle internationale en nationale waarnemersmissies, besloot gisteren de kiesraad dat de verkiezingen zondag doorgaan. En Fujimori is de enige kandidaat. Vorige week al besloot oppositiekadidaat Alejandro Toledo dat hij zich niet `naar de slachtbank van de fraude' laat leiden. ,,Ik had niet gedacht dat Fujimori zo bang was om te verliezen'', zei de journalist Salazar gisteren in zijn ziekenhuisbed. ,,Maar het is kennelijk een kwestie van leven of dood.''

Niet veel later komt op het vliegveld van Lima de verlamde Leonor La Rosa aan, die als vluchtelinge in Zweden leeft. Ze wilde `erbij zijn' nu de mensen tegen Fujiori in opstand zijn gekomen. Als een lappenpop wordt ze door de zoon van de Peruaanse schrijver Vargas Llosa het vliegveld uitgereden. ,,Als ze haar willen oppakken, moeten ze over de lijken van velen gaan'', waarschuwde hij. Dat typeert de huidige stemming wel. ,,Als Fujimori het waagt om straks opnieuw in dat paleis te gaan zitten, halen we hem er persoonlijk uit'', roept de bouwvakker.