Missie volbracht, Beatrix content

Het bezoek van het Japanse keizerpaar aan Nederland is vanmorgen afgesloten. Gisteren werd onder andere Leiden aangedaan.

De medewerksters van het hotel De Doelen aan het Rapenburg in Leiden zaten gisterochtend met een kopje koffie voor het raam te wachten op de Japanse keizer. ,,Hij heeft vroeger toch wat uitgevreten? Iets met zijn vader of zo?'', zegt de één. ,,Al die hoge pieten hebben wat op hun kerfstok'', zegt de ander. ,,Kijk maar naar Bernhard.'' Toch hartstikke leuk dat hij komt, vinden ze allebei. ,,Gebeurt er hier tenminste eens wat.''

Jaren voorbereiding heeft het bezoek van keizer Akihito gekost. Voor de Nederlanders die in naam van diens vader, Hirohito, tijdens de Tweede Wereldoorlog in Indië in kampen zijn opgesloten, was het een pijnlijke aangelegenheid. Maar omdat zowel Nederland als Japan van hun bijzondere economische relatie graag een officiële vriendschap willen maken, hadden ze er veel voor over om af te rekenen met het verleden.

Er moest een compromis komen tussen het ontbreken van schuldbesef bij de Japanners en de overtuiging van Nederlandse kampslachtoffers dat hen in de kampen in Indië iets onmenselijk wreeds is aangedaan.

Beatrix kwam in 1996 met de officiële ouverture door het keizerpaar uit te nodigen. Premier Kok reisde in februari van dit jaar af om het bezoek politiek mogelijk te maken. Hij kreeg excuses voor de oorlog van de (inmiddels overleden) premier Obuchi. Obuchi richtte die excuses tot Kok persoonlijk, niet tot het publiek. In april refereerde Willem-Alexander tijdens zijn reis door Japan in een toespraak aan de Nederlandse oorlogsslachtoffers. Op 8 mei volgde een publiekelijke uiting van verdriet over de oorlog van de keizer. Dat betrof geen excuus, maar een uiting van leedwezen over de oorlog in het algemeen.

Het bleek voor kampslachtoffers zoals voorzitter R. Boekholt van het Indisch platform voldoende om aan het bezoek van de keizer mee te werken. Hij vergezelde de keizer afgelopen dinsdag bij het leggen van een krans bij het monument voor oorlogsslachtoffers op de Dam. Andere leden van het platform veroordeelden zijn capitulatie, maar hun protest bleef buiten het zicht van de keizer. Protest voor zijn ogen had de relaties terug op het nulpunt kunnen brengen. ,,Iedereen is vreselijk opgelucht dat alles zo goed is verlopen'', zegt een lid van de Japanse hofhouding. ,,Protesten hadden beide kanten in grote verlegenheid kunnen brengen met grote consequenties voor de verhouding in de toekomst.''

Tijdens het bezoek van de keizer gisteren aan Leiden was van oud zeer niets te merken. Studenten hingen uit huizen en joelden tijdens het voorbijkomen van het keizerpaar alsof het popsterren betrof. Op een groot spandoek werd het keizerpaar in het Japans gevraagd of het niet even binnen wilde komen voor een kop koffie. De vrouw van de keizer, Michiko, is in het openbaar spraakzamer dan haar man. Zij neemt de social talk voor haar rekening, terwijl haar man goedkeurend kijkt en af en toe zwaait.

Akihito en Michiko bezochten het Sieboldhuis, dat een collectie van etnografica en zoölogische en botanische objecten uit Japan herbergt, en daarna het Nationaal Herbarium bij de Leidse universiteit. De keizer en de keizerin zijn grote natuurliefhebbers. P. Baas, directeur van het Herbarium, wordt door de keizerin gecorrigeerd als hij zich vergist in de naam van een plant. Niet dat ze hem rechtstreeks wijst op zijn fout, dat zou voor Japanse begrippen onbeleefd zijn, maar hij ziet hoe haar ogen groot worden en haar wenkbrauwen omhoog gaan.

Bij de ingang van het herbarium ligt op een tafeltje de dichtbundel `Licht' van het keizerpaar. Ja, ze schrijven gedichten, legt diplomaat Hiroyuhi Okuyama uit. ,,Over natuur en emoties.'' Emoties? Nou ja, zegt Okuyama, een soort van emoties, geen heftige gevoelens. ,,Ze schrijven bijvoorbeeld veel over de seizoenen.''

Koningin Beatrix is tijdens de receptie in het Herbarium zichtbaar ontspannen. Er kan ineens van alles. Directeur Baas van het herbarium dacht dat het protocollair niet op zijn plaats zou zijn om een cd-rom van het Sieboldhuis zomaar tussendoor in majesteits handen te drukken, dus geeft hij hem aan haar hofdame. Maar die sleept hem mee: het kan wel even. De koningin zegt stralend dat ze de cd-rom meteen gaat beluisteren.

Terwijl Beatrix en het keizerpaar handen schudden en praten, maakt de Japanse hofhouding van de gelegenheid gebruik in het inpandige winkeltje glazen vazen met bloemmotief en andere aandenkens te kopen. De hofhouding van Beatrix puft in de hal even uit met een drankje. Nu alleen Rotterdam nog en dan Het Loo. Iedereen is vrolijk. De missie is bijna volbracht en de koningin tevreden.