`Honger in Ethiopië misbruikt'

Een Amerikaanse poging voedselhulp te gebruiken om Ethiopië te dwingen tot vredesoverleg, heeft als boemerang gewerkt. Dankbaar heeft Ethiopië van misleidende tv-beelden geprofiteerd.

Ethiopië en de Verenigde Staten hebben tv-beelden van hongerlijders de afgelopen maanden misbruikt. Voedselhulp werd aangewend als politiek en militair wapen. Dit zeggen diplomaten en hulpverleners in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. Anders dan de tv-beelden suggereerden, heerst er in Ethiopië geen grootschalige hongersnood.

Drie jaar lang regende het in Ethiopië onvoldoende. In de dunbevolkte en gemarginaliseerde laaglanden lijden nomaden altijd een precair bestaan. Enkele maanden geleden dreigde de situatie uit de hand te lopen. De oorzaak is de achterstelling van deze gebieden, de droogte vormt de aanleiding. Vooral in de oostelijke Ogaden, woongebied van etnische Somaliërs, hebben bewoners honger. Hun lot trok de aandacht van de media. Maar de publiciteit gaf een vertekend beeld van de omstandigheden in de Ogaden en in de rest van het land.

,,Er heerst altijd ondervoeding in de Ogaden'', vertelt het hoofd van een hulporganisatie, werkzaam in de droge, oostelijke hoek van het land. ,,In geïsoleerde gedeeltes van het land is dit jaar sprake van noodsituaties met zeer ernstige ondervoeding en extreem hoge sterftecijfers. Maar die situatie werd enkele weken geleden opgeblazen in een alarmerend rapport van de officiële Amerikaanse hulporganisatie Usaid.''

Inmiddels regende het weer in de Ogaden en binnen afzienbare tijd profiteren de herders daarvan. Tegelijkertijd werd de hulpoperatie door de overstromingen in eerste instantie belemmerd. In andere nomadische gebieden, zoals bij de Borana in het zuiden en de Afars in het noordoosten, hebben hulpverleners de situatie onder controle.

In enkele gebieden in de hooglanden dreigen tekorten. In de regio's Noord- en Zuid-Wollo en in Zuid-Tigray worden slechte oogsten verwacht. Ieder jaar produceren deze gebieden weinig voedsel, behalve als incidenteel de regen overvloedig valt. Er heerst hier geen hongersnood en structurele voedselhulp is onderweg.

De honger in enkele geïsoleerde gebieden van de Ogaden werd uit politieke motieven uitvergroot, zo menen Europese diplomaten. Enkele grote tv-stations, zoals CNN, zonden schokkende reportages uit zonder de beelden in perspectief te plaatsen. ,,Wij probeerden tevergeefs de hoofdkantoren in onze landen te overtuigen dat de situatie niet zo dramatisch was'', vertellen diplomaten. ,,Maar het had geen zin meer. De tv-beelden hadden hun werk gedaan en daar konden we niet tegen op.''

,,De Ethiopiërs misbruikten de beelden uit de Ogaden om de donorlanden te chanteren om extra voedselhulp te geven'', zegt een bittere hulpverlener van een grote donororganisatie. ,,We hebben de Ethiopische autoriteiten laten zien dat ze onmiddellijk voor miljoenen dollar aan buitenlandse voedselhulp krijgen als ze een paar hongerlijders op de tv produceren. Dat is de macht van de media.''

Na het uitbreken van de oorlog tusen Ethiopië en Eritrea, twee jaar geleden, schortten donorlanden de financiële ontwikkelingshulp goeddeels op. Dat veroorzaakte een fors begrotingstekort voor de regering in Addis Abeba die miljoenen dollars nodig had voor de aanschaf van militair materieel. Het structurele voedseltekort bedraagt jaarlijks 340.000 ton. Toen dit door de droogte opliep tot 800.000 ton volgens de officiële maar omstreden cijfers, was de regering niet geneigd extra geld uit te trekken om het verschil bij te passen. Dat geld was nodig om de strijd met Eritrea te bekostigen. ,,Dus dwongen ze ons de rekening te betalen door de situatie in de Ogaden te gebruiken'', zegt een medewerker van een donororganisatie.

De Amerikanen hadden ook baat bij alarmerende berichten over voedseltekorten. ,,Zij wilden de voedselhulp gebruiken om druk uit te oefenen op de Ethiopische regering'', vertelt een Europese diplomaat. ,,Ze zetten de Europese Unie onder druk om meer voedselhulp te geven door de publiciteit die volgde op het slordige rapport van Usaid .

`Voedsel voor vrede', luidde de Amerikaanse strategie. Door ruimhartig voedsel te geven hoopten de Amerikanen dat de Ethiopische regering gevoeliger zou worden voor buitenlandse druk om het conflict met Eritrea op diplomatieke wijze op te lossen. Die politiek lijkt als een boemerang te hebben gewerkt. Enkele dagen nadat de donoren de 800.000 ton voedsel hadden ingeladen, opende het Ethiopische leger de aanval op Eritrea.

De Hoorn van Afrika kent een lange geschiedenis van oorlogen en hongersnoden. Eeuwenlang vormde het lot van de arme bevolking nauwelijks een factor bij de politieke en militaire besluiten van de krijgsheren. Mede daarom kent Ethiopië een extreem grote armoede en onderontwikkeling.

De Ethiopische keizer Haile Selassie negeerde een hongersnood in de jaren zeventig. Zijn opvolger Mengistu gebruikte tien jaar later ernstige voedseltekorten om opstandige Tigreërs en Eritreërs uit hun woongebieden te verdrijven. In buurland Somalië huurde president Barre buitenlandse journalisten in om een hongersituatie uit te vergroten om zo buitenlandse hulp af te dwingen. En in Soedan zet zowel de regering als de rebellenbeweging in het zuiden voedselhulp in als wapen.

    • Koert Lindijer