Hoe Kroatië van paria troetelkind werd

De NAVO verwelkomde gisteren Kroatië in het Partnerschap voor Vrede, de wachtkamer van de NAVO. Kroatië heeft zich na de dood van Tudjman en de verkiezingen van begin dit jaar in ijltempo ontwikkeld van een politiek en economisch geïsoleerd Balkanland tot een troetelkind van de internationale gemeenschap.

Honderd dagen geleden maakte Kroatië een historische ommezwaai: nauwelijks was `papa' Tudjman overleden, in december, of de Kroaten verwezen in januari en februari via de stembus zijn partij, regime en ideologie naar de prullenbak. In januari trad in Zagreb een coalitie van zes oppositiepartijen aan onder premier Ivica Racan en in februari werd de opposant Stipe Mesic president. De Kroatische Democratische Gemeenschap (HDZ), die onder de stalen leiding van Tudjman tien jaar lang de gang van zaken had bepaald, verdween in de oppositie, roemloos, verbolgen, intern verdeeld en slechts door weinigen betreurd.

De eerste, de grootste en de belangrijkste verwachting, toen, in januari: eindelijk kan Kroatië `de weg naar Europa' op. Eindelijk gaat het zich houden aan Europese fatsoensnormen, aan Europese politieke waarden.

Vier maanden later zijn sommige van de hooggespannen verwachtingen uitgekomen. Kroatië werkt, anders dan onder Tudjman, samen met het VN-tribunaal voor oorlogsmisaden in ex-Joegoslavië. Het leverde in maart de gezochte oorlogsmisdadiger Mladen Naletilic alias Tuta uit en het gaf onderzoekers van het Haagse VN-tribunaal de gelegenheid massagraven in Gospic te onderzoeken uit de Kroatische oorlog van 1991-95 – graven met Servische slachtoffers, wel te verstaan. Het Kroatische parlement gaf het tribunaal het recht oorlogsmisdaden van Kroaten in Bosnië èn in Kroatië te berechten.

Het nieuwe bewind beloofde verder de 200.000 tijdens de oorlog van 1991 tot 1995 gevluchte Kroatische Serviërs bij hun terugkeer niets meer in de weg te leggen. Het kortwiekte deze week één van de zeven geheime diensten (vroeger instrumenten van Tudjmans bewind), die tot voor kort werd geleid door Tudjmans zoon Miroslav. De wurgende druk van de overheid op de media – routine ten tijde van Tudjman – is weggevallen. En last but not least, het Bosnië-beleid is veranderd: Kroatië heeft de beschermende hand boven de Bosnische Kroaten weggenomen en financiert niet langer de Bosnisch-Kroatische HDZ, die de afgelopen jaren alles heeft gedaan om de integratie in Bosnië te frustreren. Geen wonder dat Stipe Mesic onlangs in Sarajevo als een held uit een sprookje werd ontvangen.

Niet alles lukt: de weg naar Europa is geplaveid met problemen. In Zagreb groeien de tegenstellingen tussen president Mesic en premier Racan, want vorig jaar was binnen de oppositie afgesproken dat de presidentiële macht die Tudjman had geaccumuleerd, zou worden gekort: Kroatië wil een parlementaire en geen presidentiële republiek zijn. Maar aan die afspraak wil Mesic zich niet houden: hij was niet met zijn partij gemaakt.

Ook met het tribunaal loopt nog niet alles naar wens. Het bezoek van hoofdaanklager Carla del Ponte aan Zagreb bracht was géén beleefdheidsbezoek: zij eist docuemnten uit de tijd van de Bosnië-oorlog op en heeft meer haast dat Zagreb aan kan. ,,We willen helpen, we moeten onszelf beter organiseren om sneller te kunnen voldoen aan verzoeken openbare aanklager'', zo zei een Kroatische vice-premier. Er wonen in Kroatië ook nog ergens vier hoofdschuldigen aan het door Bosnische Kroaten aangerichte bloedbad in Ahmici. In Den Haag is generaal Blaškic daarvoor veroordeeld, maar al in 1994 kregen vier veel belangrijker daders van Tudjman een nieuwe, geheime identiteit: wie ze zijn en waar ze wonen, dat wil Del Ponte wel graag weten.

Er zijn risico`s. De samenwerking met Europa leidt in Kroatië tot een nationalistische reactie. Veteranen uit de oorlog van 1991-95 dreigen met sabotage-acties tegen toeristen uit protest tegen de samenwerking met het tribunaal – en de toerisme-industrie is zowel uiterst belangrijk als uiterst kwetsbaar. Vrijwel dagelijks komt het tot betogingen en incidenten van HDZ-aanhangers en oorlogsveteranen.

Een nog groter gevaar voor de nieuwe regering is de economische malaise. Het gaat Kroatië ronduit slecht. Racan trad aan met de belofte 200.000 banen te scheppen – maar de afgelopen drie maanden gingen er 35.000 verloren. Een op de vijf Kroaten is werkloos en het aantal werklozen zal dit jaar stijgen van 350.000 tot een half miljoen, zo verwachten pessimisten. En de goodwill voor de regering Racan is kwetsbaar, en eindig. De lage opkomst bij recente tussentijdse verkiezingen in Zagreb was al een niet mis te verstane waarschuwing voor de nieuwe regering.

    • Peter Michielsen