Graaflands beeldenstorm

In de rechterflank van het Nederlandse protestantisme is opgeroepen tot een beeldenstorm. Niet de oude roomse beelden, maar de door de protestanten zelf opgerichte monumenten moeten de kerk uit. Ze staan in de weg. De oproep is afkomstig van prof.dr.C.Graafland, emeritus hoogleraar voor de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, de behoudende vleugel van de vaderlandse kerk. Zowel in een artikel in het tijdschrift Wapenveld als in een interview met het vrijgemaakt-gereformeerde Nederlands Dagblad zegt Graafland dat de orthodox-gereformeerde theologie zich zo heeft vastgebeten in opvattingen en denkbeelden uit de zestiende en zeventiende eeuw, dat ze ,,gedoemd is tot onveranderlijkheid en daardoor steeds meer buiten beeld raakt''. De gereformeerde belijdenisgeschriften zijn theologisch een blok aan het been geworden.

De orthodox-gereformeerde theologie heeft altijd sterk geleund op de interpretatie van de bijbel zoals verwoord in de Heidelbergse catechismus (1563), de Nederlandse Geloofsbelijdenis (1561) en de Dordtse Leerregels (1619). Schrift & belijdenis, de bijbel en de drie genoemde geschriften, vormen een tweeslag die het fundament is van de Gereformeerde Bond en van veel kleinere kerken van gereformeerde snit. In deze kerken staat men nog bijna wekelijks stil bij de inhoud ervan.

Het pleidooi van Graafland komt neer op een relativering van de centrale plaats van deze geschriften. ,,Net zoals Calvijn en Luther in hun tijd zullen we op dezelfde basis van de Schrift een nieuwe gereformeerde theologie moeten opbouwen, maar dan voor onze postmoderne tijd'', aldus Graafland. ,,Als ik zonder de `rompslomp van de traditie' naar de Schrift luister in een nieuwe gelovige naïviteit, dan blijkt me hoe bevrijdend ze is. Zelfs, of misschien wel juist in deze postmoderne tijd.''

Graaflands woorden klinken alsof paus Johannes Paulus II opeens pleit voor onmiddellijke afschaffing van de verering van heiligen. Niet iedere orthodoxe gereformeerde staat dan ook te juichen bij de woorden van Graafland. Prof.dr. B.Kamphuis van de Theologische Universiteit van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) te Kampen noemde Graaflands ideeën niet gereformeerd meer. De christelijke-gereformeerde ds.J.Manni uit Rotterdam vindt dat Graafland ,,een brug te ver'' is gegaan. ,,De belijdenisgeschriften van de Reformatie verwijzen juist steeds weer naar de bijbel als bron van geloof en geloofsgehoorzaamheid. Ze vormden een nieuw startpunt in de tijd van de Reformatie. Maar bij een startpunt moet je niet blijven stilstaan. Je moet ermee op weg en ik zie niet in dat deze geschriften op die weg een belemmering vormen.''

Ook de Nederlands-gereformeerde emeritus ds.H.deJong is niet onverdeeld blij met Graaflands uitspraken. ,,Ik heb wel bezwaren tegen bepaalde onderdelen van de belijdenisgeschriften. Bij mijn bevestiging als predikant in mijn tweede gemeente heb ik ook duidelijk gemaakt dat er ruimte moet zijn voor debat over de inhoud ervan. Je moet niet met een vastgebonden stuur op weg gaan. Maar in de praktijk gebruik ik deze geschriften zelfs vaak in de prediking en het is me te globaal om ze zo te relativeren als Graafland nu doet.''

De Rotterdamse `bonder' ds.P.L.de Jong neemt het voor Graafland op: ,,Hij heeft een punt. Met almaar hameren op Dordt schiet de gereformeerde theologie niet op. We moeten verder. Maar wie een stap verder gaat, wordt snel als niet-gereformeerd afgestraft. Ik vind het goed dat hij dat dilemma blootlegt. Hij heeft ook in het verleden aangegeven graag uitspraken op of over de rand te doen. Graafland is een echte bonder, een echte piëtist, maar hij wil ook prikkelen. Nadeel daarvan is wel dat hij zo vaak applaus krijgt van mensen die van de belijdenisgeschriften niets meer moeten hebben, maar de mensen die hij op het oog heeft niet echt raakt.''

De hervormde dr.A.A.Spijkerboer valt in het Nederlands Dagblad Graafland bij in diens pleidooi voor het `Sola Scriptura' (de bijbel alleen), maar wijst ook op de betekenis van kerkelijke belijdenissen die ingaan op de vragen van de tijd. Als voorbeeld noemt hij de Barmer Thesen uit 1934 tegen het nazisme.

Is de tijd aangebroken voor een nieuwe gereformeerde belijdenis voor déze tijd?

    • Herman Amelink