Gehate Big Brother van DDR

De meest gevreesde en gehate man in het vroegere Oost-Duitsland is dood. Erich Mielke, jarenlang leider van de staatsveiligheidsdienst Stasi, is op 92-jarige leeftijd gestorven, zo is gisteren in Berlijn bekendgemaakt.

,,Mielke heeft een beslissende bijdrage geleverd aan de ineenstorting van de DDR, hoewel hij met zekerheid het tegendeel wilde bereiken'', reageerde Gregor Gysi, fractieleider van de PDS (Partij van Democratische Socialisten), waarin de oud-communisten zich na de val van de Berlijnse Muur hebben verenigd. ,,Niet weinigen zullen vol haat aan hem denken, anderen zullen niet meer dan onverschilligheid, teleurstelling of onbegrip kunnen opbrengen'', aldus Gysi.

Erich Mielke was de man voor wie iedereen in de DDR sidderde. Als minister van Staatsveiligheid was hij – na politiek leider Walter Ulbricht en diens opvolger Erich Honecker – de machtigste man in de communistische heilstaat.

De Stasi was het ,,zwaard van de partij'', die de politieke macht van de communisten veilig stelde, vond Mielke. Ruim 32 jaar lang (1957-1989) was hij heer en meester van een duister netwerk van 220.000 geheime politieagenten en `spionnen' (Spitzel); meer dan 80.000 officiële en 110.000 niet-officiële spionnen in Oost-Duitsland, ongeveer 20.000 spionnen in de Bondsrepubliek.

Mielke was de Big Brother van de DDR. Hij was niet alleen verantwoordelijk voor de `brede bewaking' van de bevolking, ook voor de vervolging van dissidenten, voor de militaire opleiding en toelating van West-Duitse terroristen van de Rote Armee Fraktion (RAF).

`Ich liebe doch, doch alle Menschen' stotterde hij op 13 november 1989 in zijn laatste toespraak in het DDR-parlement (Volkskammer) – enkele dagen na de val van de Muur. De afgevaardigden lachten de man, die talloze DDR-burgers en het land in ellende had gestort, honend uit. Kort daarna werd hij gearresteerd.

De ijdele Mielke werd op zijn 20ste lid van de Kommunistische Partei Deutschlands (KPD). Hij stond bekend als een meedogenloze stalinist. Tijdens de jaren vijftig en zestig organiseerde Mielke – net als in de Sovjet-Unie het geval was – talrijkse showprocessen, die eindigden met executie van ,,mensen die van de partijlijn afweken''.

Mielke was gedrild op de internationale Lenin-school in Moskou. Als leider van de paramilitaire veiligheidstroepen van de partij, schoot hij in zijn jonge jaren in Berlijn (1931) twee politiemannen in de rug dood. Terwijl anderen daarvoor werden veroordeeld, wist Mielke met Sovjet-papieren naar het buitenland te vluchten. Pas na de Duitse hereniging werd hij voor deze moord tot zes jaar cel veroordeeld, waarvan hij slechts tweederde uitzat.

Ook vocht Mielke tussen 1936 en 1938 mee met de Internationale Brigade in de Spaanse Burgeroorlog. Later vertelde hij een Stasi-officier eens hoe je met verraders moest omgaan: ,,Executeren die mensen, zonder genade, zonder wetten''.

Toen de Oost-Duitsers in de herfst van 1989 uit protest tegen het communistische regime de straat opgingen was Mielke een van de Betonköpfe die vonden dat er hard op losgeslagen moest worden. ,,Haut sie doch zusammen, die Schweine'', riep Mielke naar aanleiding van de grote demonstraties in Leipzig. Na de ineenstorting van de DDR werden plannen bekend waaruit bleek dat de leden van de oppositie volgens Mielke in interneringskampen gestopt moesten worden.

Kort nadat de Muur op 9 november was gevallen, werd Mielke gearresteerd. Om gezondheidsredenen moest hij weer worden vrijgelaten. In 1990 werd hij opnieuw vastgezet. Aanvankelijk simuleerde Mielke geestelijk niet bij te zijn, vervolgens probeerde hij Honecker de schuld in de schoenen te schuiven. In 1992 moest Mielke zich voor de rechter verantwoorden – niet voor zijn handelwijze als Stasi-leider, waarbij hij de mensenrechten had geschonden, maar voor de moord op de twee agenten in 1931. Ook voor het neerschieten van DDR-vluchtelingen bij de Berlijnse Muur kon hij nooit worden veroordeeld.

De laatste jaren van zijn leven woonde hij teruggetrokken in een klein appartement in Oost-Berlijn. Hij stierf in een bejaardentehuis in Hellersdorf, de wijk met het grootste aantal PDS'ers in Berlijn.