`Communicatie is tobben'

``Het is mijn ambitie om het onderscheid tussen high en low art te doen vervagen,'' zegt William Sutcliffe. De 28-jarige Britse schrijver werd bekend met `Ben je ervaren?', een kritische roman over rugzaktoeristen in India. Zijn nieuwe roman `De zeshoeks-verhouding' gaat over het hectische Londense leven.

Twintigers hebben het niet gemakkelijk volgens William Sutcliffe. ``Als je de media moet geloven hebben we goede banen, mooie appartementen, zien we er op ons best uit en feesten we ieder weekend,'' vertelt de 28-jarige schrijver in zijn woonplaats Londen. ``In werkelijkheid rol je niet vanuit de universiteit in een goedbetaalde baan, maar moet je onderaan de ladder beginnen. Bovendien moet je dan zo'n beetje beslissen wat je wilt doen met de rest van je leven. Nu is dat ook niet zo meelijwekkend, want als je middle class bent opgegroeid, een goede opleiding hebt gehad en niet al te veel problemen, dan is het alleen maar goed om eens wat tegenwind te ondervinden.''

In De zeshoeksverhouding, Sutcliffe's nieuwe roman, worstelen zes jonge Londenaren – drie mannen, drie vrouwen – met hun toekomst en onderlinge relaties en loyaliteit. Met beschrijvingen van de details van hun hectische Londense leven en de levendige dialogen bewijst de schrijver dat hij een scherpe kijk heeft op zijn generatie. Hoewel het boek niet autobiografisch is, speelt het wel in de wereld die Sutcliffe om zich heen ziet. Net als zijn succesvolle vorige roman Ben je ervaren?, die vertelt over de belevenissen van een niet al te enthousiaste jonge reiziger in India. Sutcliffe schreef dat boek nadat hij zelf verscheidene keren met een rugzak door India had getrokken. ``Pas nadat ik terug was kreeg ik mijn bedenkingen over de ideeën van de andere reizigers. Toen ik voor het eerst op reis ging was ik negentien en behoorlijk onnozel. Maar later realiseerde ik me dat je als backpacker dan wel doet alsof je het land wilt leren kennen, maar eigenlijk niet verder kijkt dan je eigen groepje medereizigers. Are you experienced? verscheen in Engeland net na Het strand van Alex Garland, een andere jonge schrijver die vraagtekens zet bij de integriteit van het rugzaktoerisme. Vreemd genoeg werden de boeken van zowel Sutcliffe als Garland zeer populair bij diezelfde jonge rugzaktoeristen.

Sutcliffe wist al sinds zijn tienerjaren dat hij wilde schrijven, en hij prijst zich gelukkig dat hij de kost kan verdienen met wat hij altijd al heeft willen doen. Op de universiteit ontdekte hij bij het studentencabaret zijn talent om komisch te schrijven. Zelf vindt de schrijver dat zijn boeken uiteindelijk serieus zijn, al worden ze gedreven door humor. ``Mijn ambitie is om het onderscheid tussen high en low art te doen vervagen. Zoals in mijn ogen Evelyn Waugh doet, een van mijn favoriete schrijvers. Hij schrijft heel serieus en duister, en tegelijkertijd vreselijk grappig. Ik vind het ook een grotere verdienste om het getto van de `serieuze' literatuur te ontstijgen, dan me te wijden aan stilistische en intellectuele hoogstandjes. Ik heb een hekel aan boeken waarbij ik gelijk denk: oh, wat is deze schrijver clever bezig.''

Generatiekloof

Ook kan Sutcliffe zich niet vinden in de boeken van hedendaagse populaire schrijvers als Helen Fielding en Nick Hornby. ``Als ik de boeken van Nick Hornby lees, krijg ik altijd het idee dat hij denkt te spreken voor alle mannen. Dat wij allemaal alleen geïnteresseerd zijn in voetbal, en eigenlijk bang zijn voor vrouwen. Volgens mij ergeren veel vrouwen zich ook aan de dagboeken van Bridget Jones. Dat een personage dat zo hulpeloos en needy is, wordt beschouwd als representatief voor het vrouwelijk geslacht.''

Volgens Sutcliffe is er zelfs sprake van een generatiekloof tussen de `thirtysomething'-schrijvers, die opgroeiden in de jaren zestig, en zijn leeftijdgenoten. Beiden hebben volgens hem een totaal ander kijk op de verhouding tussen de seksen. Met De zeshoeksverhouding wil de schrijver iets zeggen over zijn generatie, de generatie die opgroeide in de jaren zeventig en tachtig. ``Voor de meeste dertigers lijkt de andere sekse te bestaan uit wezens van een andere planeet, terwijl voor mijn generatie juist het tegenovergestelde geldt,'' aldus Sutcliffe. ``Je vrienden kunnen net zo goed vrouw als man zijn, en die vriendschap hoeft dan helemaal geen seksuele ondertoon te hebben. Misschien komt het omdat wij zijn opgevoed door moeders voor wie feminisme al iets vanzelfsprekends was. Maar echt gemakkelijk wordt het nooit. Want met het opheffen van het vaste rollenpatroon worden relaties ook mysterieuzer en minder eenduidig.''

Vond de schrijver het niet vermoeiend, al dat schrijven en nadenken over relaties? ``Ik heb een risico genomen met zo'n Cosmopolitan-achtig onderwerp, ja, maar ik vond dat er te veel slechte boeken waren over vergelijkbare onderwerpen. Ik wilde het grappig aanpakken, maar de personages wel serieus nemen. En is het uiteindelijk niet het belangrijkste onderwerp, van wie je wel en van wie je niet kunt houden?''

Ondanks de humor in De zeshoeksverhouding, is het nu en dan deprimerend hoe slecht de personages begrijpen wat er in de anderen om gaat. Hun vragen worden niet beantwoord en de relaties blijven onvoorspelbaar. ``Het boek gaat voor een groot deel over de kloof tussen wat we denken en wat we zeggen,'' meent Sutcliffe. ``Het is al moeilijk om helder te denken, laat staan je gedachten helder uit te spreken. En als dat al lukt, dan wordt er waarschijnlijk toch iets anders gehoord, of geïnterpreteerd dan wat we bedoelen. Communicatie is altijd tobben. Maar dat zijn voor mij juist de interessante dingen van het leven. Deprimerend? Misschien. Maar als je het leest is het grappig, omdat het herkenbaar is. En dan realiseer je je dat het menselijk is; dat het leven gewoon zo is en altijd zo zal zijn. Als je dat herkent in een boek, dan vrolijkt het je juist op. Dan realiseer je je dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten.''

Vastgeroest

Dat het jonge, snelle leven in Londen ook zijn schaduwzijde heeft komt subtiel aan de orde in het boek. De jachtige levensstijl van de personages wordt gereflecteerd door de stijl van het boek, in de korte, afwisselende hoofdstukken. Sutcliffe: ``Dit groepje mensen zit vastgeroest in hun stedelijke levensstijl. Ze leven in de hoogste versnelling, hectisch en ongezond. Dat is ook de reden waarom ze niet helder kunnen denken, ze hebben niet genoeg ruimte over in hun leven en in hun hoofd.'' Pas in het laatste deel van het boek, als enkele van de personages afreizen naar een afgelegen Grieks eiland, neemt het verteltempo af. De hoofdstukken worden langer, en er is ruimte voor beschrijvingen van de omgeving. ``Het is alsof ze voor het eerst sinds lange tijd hun ogen openen en de tijd nemen om om zich heen te kijken,'' zegt de schrijver daarover. ``En blijkbaar werkt alles in je hoofd veel beter wanneer je weg bent uit je vertrouwde omgeving. Het is alsof je alles dan meer in perspectief kan zien.''

Sutcliffe denkt niet dat zijn boeken alleen interessant zijn voor zijn eigen generatie, ook al worden ze op de markt gebracht met een hippe omslag, strategie van de uitgever om ze te slijten aan jongeren. ``In cultureel opzicht zit iedereen gevangen in een zekere tijd en plaats. De manier om dat te ontstijgen is juist door heel specifiek te zijn. Neem de roman Vile Bodies van Evelyn Waugh, die gaat over een bepaalde klasse mensen in de jaren twintig. Waugh heeft hun wereld echter zo gedetailleerd en helder beschreven, dat het boek dat alles ontstijgt. Ik lees het nu in een totaal andere tijd en situatie, maar het boek leeft voor me omdat ik overeenkomsten zie tussen zijn wereld en de mijne. De beste manier om te communiceren is niet te gissen naar hoe iemand in Japan denkt, of iemand van zestig, of wat men over dertig jaar van het boek zal vinden. Je moet voor jezelf en voor nu schrijven. Als je dat goed genoeg doet dan werkt het.''

William Sutcliffe: `De zeshoeksverhouding', Uit het Engels vertaald door Margriet Bosman. Prometheus, 240 blz. ƒ28,50.

De oorspronkelijke Engelse edities `Are you experienced?' en `The lover hexagon' verschenen bij Penguin.

    • Miranda Westerhoud