Nederland: niet te hard lopen

De nieuwe Nederlandse postwet is nog niet eens van kracht – dat gebeurt op 1 juni – maar nu al kijkt staatssecretaris De Vries (Verkeer en Waterstaat) uit naar een volgende versie. Als het aan haar ligt, wordt daarin het traditionele monopolie van TNT Postgroep (TPG) nog verder uitgehold. Voorwaarde is wel dat ook de andere lidstaten van de Europese Unie hun postmarkt drastisch liberaliseren.

,,Ik ben niet van plan in Nederland voor de muziek uit te lopen'', aldus De Vries in een gesprek met deze krant. ,,Ik wil best verder gaan maar alleen als we dat op zijn minst met een aantal andere landen doen. Hoewel TPG een buitengewoon efficiënt postbedrijf is, maak ik hen tot een speelbal van anderen als ik te hard ga. Ik vind marktwerking heel goed, maar dan wil ik althans in de regio om mij heen wel een level playing field hebben.''

De nieuwe postwet, die volgende maand van kracht wordt, voorziet in een monopolie op brieven tot en met 100 gram en tot een bedrag van drie keer het tarief in de laagste gewichtsklasse (dat wil zeggen 3 x 80 cent = ƒ2,40). TPG is in ruil voor dit monopolie onder meer verplicht overal in het land brieven en drukwerk tot en met twee kilo te bezorgen. Dit staat bekend als het concept van de universele dienstverlening.

De markt voor briefpost zwaarder dan 100 gram of met een frankering van meer dan 2,40 gulden is wel opengesteld voor concurrenten van TPG. Het vrije gedeelte van de markt beslaat op het ogenblik zo'n tweederde van de Nederlandse postmarkt, waar jaarlijks in totaal voor 6,5 miljard gulden wordt omgezet (plus nog eens 2,5 miljard gulden aan pakjes).

De huidige Europese regels gaan beduidend minder ver, maar als het aan De Vries' Brusselse partijgenoot Bolkestein ligt, komt daarin de komende jaren snel verandering. Ook de Raad voor Verkeer en Waterstaat, een invloedrijk adviesorgaan van het ministerie, beval onlangs nadrukkelijk aan de Nederlandse postmarkt nog verder te liberaliseren. Ze raadde zelfs aan de universele dienstverlening op termijn te laten varen, waardoor de spreekwoordelijke weduwe in Appelscha bijvoorbeeld niet langer elke dag post zou kunnen ontvangen, maar nog slechts twee keer in de week.

Bent u bereid de universele dienstverlening op te geven?

,,Ik vind dat de Raad voor verkeer en waterstaat daarin te snel gaat. Maar twee keer in de week de post bezorgen, dat is denk ik voor veel mensen een te grote sprong ineens. Laten we eerst eens kijken hoe de huidige verkleining van het monopolie uitpakt. Voor ik de verplichting tot een universele dienstverlening eventueel afschaf, wil ik eerst de zekerheid hebben dat de markt ook een basispakket tegen betaalbare prijzen kan blijven leveren. Daartoe behoort niet alleen de bezorging van brieven, maar ook voldoende brievenbussen en postkantoren in de buurt. Ook voor een ouder iemand of iemand in een klein dorpje moet het mogelijk zijn een brief te versturen of post te ontvangen voor een redelijke prijs. Het mag niet zo zijn dat je alleen in de grote steden allerlei voorzieningen hebt. Uiteindelijk zou het mooi zijn als de markt het overneemt. De burger kan daardoor meer keuzen krijgen. Maar ik voel er niet voor mijn oude schoenen weg te gooien, terwijl de nieuwe nog uit de winkel moeten komen.

Wat vindt u van de voorstellen van Bolkestein?

,,Ik vind die zeer goed en hoop zeer dat hij die door de Commissie krijgt en door het Europese parlement. Maar het zal er om gaan spannen of het hem lukt. Bolkestein heeft meer oog voor de realiteit dan zijn voorganger, de Duitse commissaris Bangemann, die al met al weinig succes boekte met zijn liberaliseringsplannen. Ik vind het wel belangrijk dat er een vaste einddatum wordt vastgesteld voor een volledige liberalisering. Als je dat niet doet, stellen bedrijven zich er ook niet op in en ontstaat er geen echte marktwerking.

Welke einddatum zou u graag zien?

,,Als ik vanuit Nederlands perspectief kijk, dan zeg ik: dat zou best in 2005 kunnen. Dat lijkt me redelijk. Na 2005 zou er geen enkel monopolie meer hoeven zijn. Dat wil overigens niet zeggen dat je niet zou kunnen vasthouden aan de universele dienstverlening.

Wat doet u als de liberalisering in Europees verband strandt?

,,Dan wordt het een moeizaam dossier. Als het Bolkestein niet zou lukken, zou ik met een aantal gelijkgestemde landen willen kijken in hoeverre we toch een aantal stappen vooruit kunnen zetten. Daarbij zou het onder meer om België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk moeten gaan.

Is er nog een toekomst voor de traditionele postmarkt, nu telefoon, fax en e-mail oprukken?

,,Gek genoeg neemt die markt niet af. Net zoals de boekhandel niet heeft geleden onder de televisie en zoals de film weer bloeit, blijft de traditionele post zijn positie behouden. Je ziet dat mensen inderdaad meer telefoneren en minder echte brieven schrijven. Maar de wereld van kerstkaarten, Valentijnskaarten en vakantiekaarten neemt juist toe. De mensen vinden het nog steeds prettig hun bankafschriften en polissen per post te ontvangen. Maar er komen ook nieuwe vormen van postlogistiek. Zaken die eerst ergens anders naar toe per e-mail worden gezonden, vervolgens worden uitgeprint en per post verstuurd. Via e-commerce worden producten besteld die ook weer moeten worden bezorgd. Dat biedt zowel nieuwe mogelijkheden voor de klant als voor de postbedrijven.''

    • Floris van Straaten