Bij Amastokke hockeyen te weinig blanken

Deze week besluit het IOC of de Zuid-Afrikaanse mannenhockeyploeg naar Sydney mag. Eerder werd het team in eigen land `te blank' bevonden. Intussen behaalden de Amastokke hun zoveelste toernooizege: de Africa Cup.

Op stoel 4C van de business class, tussen Bulawayo en Johannesburg, staat de groot geschapen Africa Cup, stevig vastgesnoerd in de stoelriemen. De bekerwinnaars, het Zuid-Afrikaanse hockeyelftal, vliegen economy, achterin. Ze genieten van de zwaarbevochten zege op Egypte, maar hebben een veel groter doel voor ogen. ,,We moeten gaan'', zegt spelmaker Greg Nicol beslist, doelend op de Olympische Spelen in Sydney. ,,We hebben bewezen tot de besten te behoren.''

Dat de Zuid-Afrikaanse hockeyers, ook wel Amastokke genoemd (ama is een Zoeloe voorvoegsel, stokke komt uit het Afrikaans), de besten van Afrika zijn betwijfelt niemand, op de Egyptenaren na. De Noord-Afrikanen konden zaterdag hun verlies in de finale (3-2) in Zimbabwe moeilijk verkroppen. Huilend van woede bejegenden spelers na afloop de scheidsrechters. Ze smeten met gevulde bidons, sticks, ballen, alles wat voor handen was. En bij de huldiging ontdeden ze zich demonstratief van hun zilveren medailles.

Toch viel er voor de neutrale toeschouwer niets op de zege van Zuid-Afrika af te dingen, hooguit kon men het team verwijten slordig met de kansen te zijn omgesprongen. Aan de houding van aanvoerder Craig Jackson en zijn mannen kon men in Zimbabwe een gespannen anticipatie aflezen. De toernooizege was verwacht. Nu de Olympische Spelen nog.

En dat is problematisch. Het Zuid-Afrikaanse Olympische Comité (NOCSA) besloot eerder dit jaar de hockeyers thuis te laten, op basis van twee argumenten: de kans om bij de eerste acht te eindigen zou te gering zijn èn het team telde te weinig zwarte spelers. Onder de Amastokke bevinden zich weinig zwarten en kleurlingen, dat staat vast. Bij de Africa Cup viel één gekleurde speler zo nu en dan in, verder was alles blank wat de klok sloeg. Hockey is een typisch blanke sport, zoals voetbal overwegend een zwarte sport is.

Curieus is echter dat de vrouwenploeg wel mag gaan, terwijl dit team evenmin een afspiegeling vormt van de Zuid-Afrikaanse samenleving, waarin een grote meerderheid zwart is. En hoewel de vrouwenploeg naar verwachting hoger zal eindigen, zullen de mannen in Sydney zeker geen push-overs zijn, zo verzekeren ze. Aanvoerder Jackson wijst op de klinkende resultaten. De afgelopen vier jaar versloegen de `stokken' onder meer gerenommeerde landen als Duitsland en Australië.

Claire Digby, de voorzitter van de Zuid-Afrikaanse hockeybond, denkt dat de sportautoriteiten in Zuid-Afrika hebben willen testen hoe ver ze kunnen gaan met het doorvoeren van de veel genoemde en bekritiseerde afspiegelingsregeling. De nationale teams in rugby, cricket en netbal (een soort vrouwenkorfbal) staan ook onder druk om meer zwarte spelers op te nemen. Omdat hockey veel minder een volkssport is dan de andere drie, verwachtten NOCSA en de overkoepelende nationale sportraad bij deze tak minder weerstand. ,,NOCSA heeft een harde bal gespeeld'', zegt Digby per telefoon. Ze verblijft in Rio de Janeiro waar het internationaal olympisch comité (IOC) zich deze week over de zaak buigt.

De internationale hockeyfederatie heeft zich vierkant achter de Zuid-Afrikanen opgesteld en gezegd dat niet-deelname moeilijk te begrijpen valt. Zuid-Afrika kwalificeerde zich vorig jaar overeenkomstig de regels van het IOC door het Afrikaans kampioenschap te behalen. Digby is daarom optimistisch over de afloop in Rio. ,,Het zou van de gekke zijn als het niet lukt.'

Zuid-Afrika heeft steun gekregen uit onverwachte hoek. De Argentijnse hockeyers, die als mogelijke vervangers naar Sydney zouden gaan, hebben onomwonden laten weten dat wat hen betreft de Zuid-Afrikanen deelname verdienen. En de Zuid-Afrikaanse minister van sport, Ngconde Balfour, brak eergisteren in het parlement een lans voor de hockeyers. De zwarte minister is tegen de afspiegelingsregel en zei dat selectie voor vertegenwoordigende teams alleen op basis van kwaliteit mag gebeuren, niet op grond van huidskleur. ,,Sporters die jarenlang hard hebben gewerkt om zich te kwalificeren en daarin slagen, moeten ook de kans krijgen om deel te nemen. Als er in de samenleving niet voldoende transformatie heeft plaatsgehad, moeten we dat rechtzetten, maar de Olympische Spelen mogen niet worden gebruikt om sporters te straffen'', zei de sportminister in klare taal.

De Amastokke zelf waren afgelopen weekeinde een en al vaderlandslievendheid. Bij de huldiging in Bulawayo zongen de kampioenen uit volle borst het nieuwe volkslied van Zuid-Afrika, Nkosi Sikelela. Ze wuifden met de veelkleurige vlag. ,,Ik zal diep teleurgesteld zijn als we niet naar Sydney mogen. Sommige internationals zullen er dan de brui aan geven'', zei Greg Nicol, op weg naar huis.

    • Lolke van der Heide