Pokerspel rond oud-dictator Soeharto

Het is twee jaar geleden dat Soeharto aftrad. Het OM wil de ex-president van Indonesië nu vastzetten. Maar dat gaat zo maar niet.

Rond oud-president Soeharto van Indonesië wordt een pittig potje poker gespeeld tussen het openbaar ministerie aan de ene en zijn familieleden en twaalf advocaten aan de andere kant. De oude heer – hij wordt in juni 79 – wordt officieel verdacht van machtsmisbruik tijdens zijn 32-jarige bewind, maar het strafrechtelijk onderzoek verloopt uiterst moeizaam. Procureur-generaal Marzuki Darusman, de hoogste openbare aanklager van het land, meldde maandag dat het OM `voornemens' is om Soeharto onder te brengen op een door de staat te beveiligen locatie. Dit om `veiligheidsredenen' en om het onderzoek te vergemakkelijken.

Soeharto heeft sinds 12 april `stadsarrest' – hij mag Jakarta niet zonder toestemming van het OM verlaten – maar verblijft nog steeds in de familiewoning in de villawijk Menteng. Die is al maandenlang het doelwit van betogende studenten, die eisen dat haast wordt gemaakt met de berechting van de oud-president. Als zij te dicht in de buurt komen van de villa, worden zij door een cordon politiemannen tot staan gebracht.

Vorige week vrijdag liet Darusman doorschemeren dat de staat, indien de familie het gerechtelijk onderzoek blijft dwarsbomen, de kosten van deze beveiligingsoperatie niet langer wenst te dragen. Hij repte van `duistere veiligheidstroepen' die de villa zouden bewaken. Ruhut Sitompul, een van Soeharto's raadslieden, lichtte gisteren een tipje op van deze sluier. Meester Sitompul, activist van de Pemuda Pancasila – onder Soeharto's Nieuwe Orde de sterke arm van de regeringspartij Golkar en destijds in feite de bewakingsdienst van de presidentiële familie – dreigde gisteren met `bloedvergieten' als Soeharto tegen zijn wil wordt verhuisd naar een safe house van de staat.

Maandag werd Soeharto voor de derde maal thuis ondervraagd door een team van het OM. Ook deze keer werd de verdachte aan de tand gevoeld over een zevental in naam liefdadige stichtingen die hij als president voorzat. Die werden van werkkapitaal voorzien door middel van bij presidentieel decreet geregelde heffingen op ambtenarensalarissen en over de winst van staatsbedrijven en kregen met een soortgelijk machtswoord belastingvrijstelling. Onder de `goede doelen' die aldus werden gediend, waren onder meer privé-projecten van Soeharto's familieden en zakenvrienden, zoals `houtkoning' Bob Hasan, die inmiddels in voorarrest zit. Zij kregen, geheel in strijd met de statuten, boterzachte leningen van deze stichtingen. Net als de eerste keer – op 3 april – werd de ondervraging maandag halverwege gestaakt op verzoek van de aanwezige artsen. De bloeddruk van verdachte zou plotseling zijn opgelopen.

Soeharto kreeg vorig jaar juli een herseninfarct. Het team peperdure advocaten dat door de familie is ingeschakeld, houdt vol dat de gewezen potentaat daarbij een `hersenbeschadiging' heeft opgelopen waardoor hij alleen nog eenvoudige vragen kan beantwoorden. Deze handicap zou een `wezenlijk onderzoek' in de weg staan. Over deze strategie is verdeeldheid gerezen onder Soeharto's raadslieden. Een meerderheid van acht advocaten, onder leiding van Juan Felix Tampubolon, lijkt de mening toegedaan dat via de kaart van door artsen vast te stellen `onvermogen' een strafrechtproces kan worden voorkomen. Een minderheid, onder wie Ruhut Sitompul, twijfelt aan de geloofwaardigheid van deze aanpak en bepleit bij Soeharto's zes kinderen – die doodsbang zijn voor een veroordeling van vader – om parlementsleden rechtstreeks toegang te verlenen tot de oude heer, zodat zij zich kunnen vergewissen van diens geestelijke toestand. Alle twaalf gezworenen zijn het er overigens over eens dat het OM niet de bevoegdheid heeft om Soeharto tegens diens wil te verkassen.

Asmara Nababan, secretaris van de Nationale commissie voor de rechten van de mens (Komnasham), juicht het voornemen van het OM toe. Soeharto's nieuwe onderkomen zou eigendom moeten zijn van de staat en niet mogen worden uitgekozen door zijn familie of advocaten. ,,Soeharto is een verdachte, hij heeft stadsarrest en zijn veiligheid en gezondheid zijn voor 100 procent de verantwoordelijkheid van de staat'', aldus Nababan. ,,Tot nu toe heeft de staat slechts voor 10 procent invloed; voor de rest hebben familieleden, particuliere bewakers, lijfartsen en advocaten het voor het zeggen.''

    • Dirk Vlasblom