Ouderen keren terug op arbeidsmarkt

Het kabinet wil meer ouderen aan het werk hebben. Dat vergt nieuwe regels, die meer ruimte bieden voor individuele keuzes, en een andere mentaliteit van werkgevers en werknemers.

,,Wat moest ik nou? Thuis achter de geraniums gaan zitten? Waanzin!'' Anneke Veen was helemaal niet blij toen haar werkgever haar met pensioen stuurde. Vorig jaar was ze nog hoofd organisatie en opleidingen bij de EHBO in Den Haag, maar met haar vijfenzestigste verjaardag kwam het onvermijdelijke afscheid.

,,Na een aantal weken dacht ik: hè bah, is dit het nou? Je merkt dat je eruit raakt. Het idioom, de kleren, alles verandert.'' Een krantenartikel wees haar de weg naar uitzendbureau 65+ in Den Haag. Ze kon onmiddellijk aan de slag als secretaresse bij een advocatenkantoor.

,,Werken na je vijfenzestigste moet wel een individuele keuze zijn'' , vindt Veen. ,,Ik ben afzichtelijk gezond, maar ik kan me voorstellen dat mensen die in andere omstandigheden verkeren blij zijn van hun pensioen te kunnen gaan genieten.''

De meeste Nederlanders stoppen eerder met werken dan op hun 65ste. Het is min of meer een gewoonterecht geworden sinds werkgevers eind jaren tachtig, begin jaren negentig ruimschoots gebruikmaakten van regelingen voor vervroegde uittreding (VUT) en arbeidsongeschiktheid om overtollig personeel te laten afvloeien.

Van dat `recht' wil het kabinet zo langzamerhand af. De lasten van het sociale stelsel zijn hoog en worden door de toenemende vergrijzing moeilijker op te brengen. De overheid pleit daarom voor langer doorwerken dan nu gebruikelijk is. Bedrijven moeten meer oudere werknemers in dienst nemen. Werklozen ouder dan 57,5 jaar moeten zich nu ook als werkzoekende inschrijven. VUT-regelingen worden omgezet in pre-pensioenen, waardoor de werknemer individueel kan uitmaken of en wanneer hij eerder stopt met werken.

Volgens FNV-bestuurder Agnes Jongerius zitten werkgevers helemaal niet te wachten op oudere werknemers. ,,Bij bedrijven heerst vaak het vooroordeel dat een oudere werknemer minder produceert.''

Ook het, wat Jongerius noemt, `achterstallig onderhoud', verzwakt de positie van de oudere op de arbeidsmarkt. ,,Werknemers van boven de veertig vallen meestal buiten de boot als het om bij- of omscholingen gaat. Dit wordt een belemmering als ze op latere leeftijd nog een baan willen zoeken.''

Margot Fukkink, adjunct-directeur van Oudstanding te Amsterdam, een bureau dat vijfenvijftigplussers uitzendt, heeft hier een andere kijk op. ,,Bedrijven zijn juist blij met oudere mensen. Ze zijn betrouwbaar, komen op tijd, werken hard en zijn goedkoop.'' Volgens haar moeten de bedrijven wel één voor één overtuigd worden voor ze met een oudere werknemer in zee gaan. ,,Als een oudere ergens aanklopt, stuit hij of zij al snel op onbegrip'', geeft ze toe.

Tjibbe Smit, adjunct-chef facilitaire diensten van Artis, is overtuigd van de meerwaarde van oudere werknemers. Het dierenpark zet vijf à zes ouderen in als parkwachter. ,,Ze zijn punctueel, ervaren en hebben door hun leeftijd vaak een zeker overwicht dat jongere werknemers nog wel eens missen. Als bezoekers door een van hen worden aangesproken, zijn ze geneigd te luisteren.''

Helen Staller (56), via Oudstanding werkzaam als office-manager bij het Israelische bedrijf Gilat, ondervond wel problemen bij het zoeken naar een baan. Zij was na haar vijftigste bij menig uitzendbureau niet welkom. ,,Toen ik 53 was, probeerde ik een baan te krijgen via Content: mij werd gewoon de deur gewezen, ik was te oud.'' Over langer doorwerken heeft ze een uitgesproken mening. ,,Leven en laten leven. Mensen moeten die keuze maar voor zichzelf maken. Maar toch, als ik dan zo'n miep zie die haar hele leven niets heeft uitgevreten, behalve de blits maken met geld van haar man – zo iemand mag best gedwongen worden werk te zoeken.''

Individuele keuze is uitgangspunt voor de FNV, zegt Jongerius. ,,Het heeft geen zin aan oudere mensen te gaan trekken, ze te laten solliciteren terwijl het nut daarvan twijfelachtig is. Dat is werknemertje pesten. Laat men liever investeren in scholing voor de groep die nu net de veertig is gepasseerd.''

Werken voor ouderen `gewoner' maken vergt volgens haar zowel een mentaliteitsverandering bij werkgevers en werknemers als wettelijke regelingen. Zo kan een flexibel pensioenstelsel een bijdrage leveren. ,,Een werknemer kan er dan zelf voor kiezen eerder te stoppen, maar heeft dan vaak minder te besteden. Wie langer werkt wordt beloond.''

    • Servaas van den Bosch