Judas sympathieker dan Jezus in Tegelen

Filmregisseur Ben Verbong had vooraf gezegd dat hij zijn versie van de traditionele Passiespelen van Tegelen heel anders ging doen. In zijn toneelstuk over de laatste dagen van Jezus Christus zou de zoon van God `een mens met alle zwaktes en gebreken' moeten worden. Ook zouden de vrouwen een grotere rol in het stuk krijgen. Daar is gelukkig weinig van terecht gekomen. Voor moderne fratsen kom je niet naar het Limburgse Tegelen, waar sinds 1937 iedere vijf jaar in het openluchttheater De Doolhof een grootschalig passiespel wordt georganiseerd.

Met 350 amateur-spelers en een 82-koppig koor maakt Verbong er een fijn ouderwets massaspel van. Verbong heeft alle Roomse kitsch en clichés in tact gelaten. Dus heeft Christus een maagdelijk witte jurk, lang, blond haar en een keurig getrimd baardje. De boeven zijn in het zwart. De joodse hogepriesters, die Christus naar het leven staan, zijn doortrapte politici, de Romeinen, die hem kruisigen, zijn botte boeren, het volk is dom, grillig, en beïnvloedbaar.

Verbong is op zijn best in de massascènes, als het gigantische podium vol staat met acteurs in felrode gewaden. Terwijl Christus eenzaam zijn kruisweg volbrengt, laat Verbong het volk een uitbundig feest aanrichten, met buikdanseressen, vuurspuwers en opzwepende muziek van Carl Orff. Daarna, als Christus sterft aan het kruis, weerklinkt uit honderden kelen `O Haupt voll Blut und Wunden' uit de Matthäus Passion van J.S. Bach; een indrukwekkend spektakel.

De belangrijkste verandering die Verbong heeft doorgevoerd, is het uitvergroten van de Judasrol. In plaats van ordinaire verrader die zijn meester voor dertig zilverlingen uitlevert, is hij nu een ongeduldige revolutionair die teleurgesteld is in de dadenloosheid en de raadseltjes van Christus. Judas sterft tegelijkertijd met Jezus. Jezus links aan het kruis, Judas rechts aan een touw. Verbong heeft Judas zelfs een moeder gegeven. Als Maria haar dode zoon in de armen neemt, doet de moeder van Judas hetzelfde. De zonen waren elkaars tegenpolen, de moeders hebben hetzelfde leed.

Judas de vechter en Jezus de denker zijn aan elkaar gewaagd en hebben ieder hun eigen waarheid. Goed bedacht, zij het niet helemaal nieuw. Het geeft het drama in ieder geval veel meer nuance en kracht.

De ingreep draagt wel het gevaar in zich dat de toeschouwer op de hand van Judas raakt. Judas komt namelijk veel sympathieker over dan Christus, een humorloze, arrogante brave Hendrik die vage gemeenplaatsen galmt. Dit komt ook doordat Erik Derikx, als Judas, veel beter en krachtiger speelt dan Cor van Leipsig als Jezus. Van Leipsig is slecht te verstaan en maakt de reliëfloze held nog vlakker. Met zijn gedragen, zalvende toon en zijn zware Limburgse accent lijkt hij nog het meeste op het clichébeeld van de zuidelijke roomse zemel. Derikx daarentegen zet een veelkantig mens neer, met zwaktes en gebreken en buien van opstandigheid, irritatie, woede, twijfel, wanhoop. Judas speelt Christus van het toneel en wordt zelf de held van het passiespel; zo is Verbong toch nog ongewild heel modern.

Voorstelling: Passiespelen te Tegelen. Regie: Ben Verbong. Tekst: Mattheus, Johannes, Lucas, Marcus, Marieke van Leeuwen. Gezien: 14/5 De Doolhof Tegelen. Aldaar t/m 24/9. Inl. (077) 326 0991. Internet: www.passiespelen.nl

    • Wilfred Takken