Geen applaus voor een democratisch Taiwan

Afgelopen zaterdag werd voor het eerst een oppositieleider geïnstalleerd als president van Taiwan. Maar voor het buitenland is het grote China belangrijker dan een democratisch Taiwan.

President Bernard Dowiyogo van Nauru, koning Mswati III van Swaziland, gouverneur-generaal Colville Young uit Belize, president Kuniwo Nakamura van Palau en gouverneur-generaal Tomasi Puapua van Tuvalu.

Een blik op de lijst van buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders die afgelopen zaterdag de inauguratie van de nieuwe Taiwanese president Chen Shui-bian hebben bijgewoond, spreekt boekdelen over de tragische politieke realiteit waarin Taiwan verkeert sinds de internationale gemeenschap de afgelopen twintig jaar het eiland en masse de rug heeft toegekeerd.

Geen klinkende namen, maar de hoogste vertegenwoordigers van een dertigtal onbelangrijke hulpbehoeftige landjes, de enige landen die Taiwan diplomatiek nog erkennen, bezetten afgelopen zaterdag de tribunes voor het presidentieel paleis in Taipei. De rest van de wereld kwam niet of stuurde onbelangrijke representanten – om het grote China, aan de overzijde van de Straat van Taiwan niet tegen de haren in te strijken. De Verenigde Staten hielden het bij Laura D'Andrea Tyson, een voormalige adviseur van president Clinton, en uit Nederland was Kamerlid Hans van Baalen (VVD) aanwezig.

Dat was de beloning voor een land dat zich in korte tijd de wetten van een democratie heeft eigengemaakt en in minder dan vijftien jaar is uitgegroeid van een repressieve éénpartijstaat tot een volwaardige democratie.

Chen Shui-bian, de tiende president van de Republiek China (zoals Taiwan officieel heet) en de tweede die democratisch is gekozen, hield echter het hoofd hoog, gewend als hij is aan het lot waarmee de 23 miljoen Taiwanezen hebben moeten leren leven. Het democratische Taiwan wordt geweerd en genegeerd op vrijwel alle internationale fora. China daarentegen, het land dat heeft gedreigd met oorlog wanneer Taiwan zich onafhankelijk verklaart en dat keer op keer heeft bewezen weinig respect te hebben voor de internationale standaard voor de rechten van de mens, krijgt de instemming van de wereld – afgelopen vrijdag nog van de Europese Unie, waarmee het een belangrijke handelsovereenkomst heeft getekend. ,,Autoritarisme en machtsvertoon bieden uitkomst voor een kort moment, maar democratie en vrijheid zijn eeuwige waarden'', zei Chen fijntjes.

In zijn inaugurele rede verwees Chen herhaaldelijk naar het belang van vrijheid en de kracht van democratie. Taiwan heeft een lange geschiedenis van onderdrukking achter de rug en Chen en zijn vice-president Annette Lu, evenals een aantal nieuwe ministers, hebben aan den lijve ondervonden wat de dictatuur onder de vroegere Kwomintang heeft betekend. Maar na het democratisch hervormingsproces onder president Lee Teng-hui (die Taiwan de afgelopen twaalf jaar heeft geregeerd) en de presidentsverkiezingen van twee maanden geleden, die voor het eerst in de geschiedenis van Taiwan een president van de oppositionele Democratische Progressieve Partij aan de macht hebben gebracht, is Taiwan een volwaardige democratie, aldus Chen. ,,Taiwan staat model voor het democratisch experiment in Azië.''

Het afwezige gehoor uit de democratische wereld was vooral geïnteresseerd in de visie van Chen op de betrekkingen tussen Taiwan en China. Chen leidde dat gevoelige onderwerp in door er op te wijzen dat China en Taiwan een geschiedenis van ,,imperialistische agressie'' delen. Hij bevestigde ook het feit dat het volk aan beide zijden van de Straat van Taiwan historisch met elkaar verbonden is. Maar, aldus Chen, ,,door toedoen van lange perioden van verdeeldheid zijn diepgaande verschillen in levenstijl en politiek systeem ontstaan''. Toch sloot Chen de mogelijkheid van hereniging niet compleet uit. Hij zei erop te vertrouwen dat ,,met wijsheid en creativiteit'' een oplossing kan worden gevonden voor ,,een toekomstig één China''.

Chen zei niet te zullen streven naar de onafhankelijkheid van het eiland ,,zolang het communistische regime afziet van een militair ingrijpen''. Ook zal hij de naam van het eiland niet veranderen, de omstreden `twee staten'-formule niet opnemen in de Grondwet en geen referendum houden over de status van Taiwan.

Het belangrijkste gevolg van Chens 45 minuten durende rede was dat China, tot opluchting van de internationale gemeenschap, voor zijn doen erg gematigd heeft gereageerd. In een verklaring van het Centraal Comité van de Communistische Partij werden alle welwillende opmerkingen van Chen herhaald en bleven nieuwe dreigementen uit.

Desondanks, aldus de verklaring, ontbrak het Chen aan ,,oprechtheid''. Volgens Peking heeft Chen het `één-China-principe' niet bevestigd. ,,Indirecte en vage bewoordingen worden niet getolereerd'', aldus de verklaring.

    • Floris-Jan van Luyn