Een kogel voor de allerlaatste dollar

Een Ethiopisch offensief moet Eritrea militair voorgoed op de knieën dwingen. Maar Eritrea is nog lang niet verslagen

De kortste afstand tussen twee punten is niet altijd een rechte lijn. Met deze vorm van militaire poëzie legde de Ethiopische premier Meles Zenawi vorige week uit waarom zijn troepen diep in Eritrea zijn doorgedrongen hoewel het conflict tussen de twee landen draait om betwist grondgebied aan de grens.

De eerste ronde in de opgelaaide oorlog tussen Ethiopië en Eritrea is in een overduidelijke overwinning geëindigd voor Ethiopië. Langs de duizend kilometer lange grens, met drie ver van elkaar liggende fronten, vielen de Ethiopiërs aan op het meest westelijke front. Daar hadden de Eritreërs hen niet verwacht want daar bezetten ze geen grondgebied meer waar ook de Ethiopiërs aanspraak op maken.

Het verrassingselement werd nog versterkt doordat Ethiopische militairen heimelijk over bergpassen tot achter de Eritrese loopgraven waren getrokken, met zware wapens die werden gedragen door ezels. Door deze omtrekkende beweging konden de Ethiopiërs de Eritrese stellingen van twee kanten tegelijk bestoken. De Eritreërs moesten zich al snel terugtrekken.

Sindsdien is het initiatief aan de Ethiopiërs gebleven. Zowel de leiders in de Eritrese hoofdstad Asmara als hun soldaten in het veld weten zich overrompeld. Vrijwel ongehinderd konden de Ethiopische strijdkrachten oprukken, gesteund door talrijke gevechtshelikopters, die het hele luchtruim domineren. Ze namen de strategische stad Barentu in waar zich het hoofdcommando en de logistieke basis van het Eritrese leger bevonden. Daarna trokken de Ethiopiërs vanaf het westelijke front oostwaarts, richting het centrale front rond Zalambesa. Daar naderen ze het stadje Mendafera, vanwaar ze de Eritreërs bij Zalambesa in de rug kunnen aanvallen. Intussen bombardeert de Ethiopische luchtmacht tot ver achter de vijandelijke linies, tot aan de rand van de havenstad Masawa aan de Rode Zee. Het Eritrese leger lijdt een vernederende nederlaag en de Ethiopische bevolking is euforisch.

Hoewel Ethiopië inmiddels een omvangrijk stuk grondgebied van zijn buurland bezet en Asmara tot op honderd kilometer nadert, blijft het onderstrepen dat het de vroegere provincie Eritrea niet wil veroveren. Doel van het Ethiopische offensief is de ruggengraat van het Eritrese leger te breken. Eenderde van de Eritrese manschappen moet uitgeschakeld worden, zo menen militaire waarnemers in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba, de helft van het militaire materieel moet onschadelijk worden gemaakt. Nooit mag Eritrea meer een militaire bedreiging voor Ethiopië vormen. Op die manier hoopt Ethiopië het grensconflict voor eens en altijd te beslechten.

Een volgend doel van Ethiopië is het afzetten van de Eritrese president Issayas Afewerki. Persoonlijke animositeit speelt een rol bij het conflict. De Ethiopische premier Meles voelt zich door zijn voormalige strijdmakker Issayas in de rug gestoken. De verzetsbewegingen van beide leiders trokken in de jaren tachtig gezamenlijk op tegen het militaire regime van president Mengistu. Twee jaar geleden liet Issayas het grensconflict uitgroeien tot een oorlog met de bedoeling Meles te wippen. De Ethiopische premier wil hetzelfde kunstje nu flikken bij zijn collega in Asmara. Deze oorlog moet bepalen wie van de twee leiders de sterkste is in de Hoorn van Afrika.

De Ethiopische strategie is vermoedelijk te ambitieus. Issayas' positie is in Eritrea onbetwist. De eenheid die hij tijdens de bevrijdingsoorlog in zijn land smeedde, bestaat nog altijd en wordt alleen maar versterkt door de Ethiopische interventie. Issayas is geen democraat maar hij staat symbool voor Eritrea's trots en onafhankelijkheid. Als één blok scharen de Eritreërs zich achter hun leider en zijn bereid voor hem te vechten. Iedere familie heeft een zoon of dochter in het leger. De Ethiopische strijdkrachten die weliswaar numeriek sterker zijn maar minder goed getraind dan het Eritrese leger, kunnen hun tegenstanders niet makkelijk uitschakelen.

Het moreel aan Eritrese zijde is niet gebroken. De Eritreërs moesten zich terugtrekken maar verloren geen grote veldslag. Het aantal slachtoffers bleef daarom beperkt, vergeleken bij de vorige rondes in de oorlog waarbij ten minste 50.000 soldaten sneuvelden. Alle militaire activiteit speelde zich tot nu toe af in de platte laaglanden met temperaturen van boven de veertig graden. De Eritreërs vallen terug op posities in de bergachtige hooglanden waar het voor het offensieve Ethiopische leger veel moeilijker vechten is.

De Ethiopische militaire operatie is volgens menige diplomaat in Addis Abeba excessief in relatie tot het oorspronkelijke grensconflict. Ethiopië heeft zijn doel nog lang niet bereikt. De Amerikanen voorzien een langdurige oorlog en daarom waren zij de stuwende kracht achter het vorig week door de Veiligheidsraad afgekondigde wapenembargo. Meles Zenawi laat zich door de internationale druk niet van de kaart brengen. De koppige premier vertelde enkele dagen geleden een groepje buitenlandse parlementsleden: ,,Zelfs met de laatste dollar in de staatskas kopen we een kogel. En als al het geld op is, dan laten we onze nagels groeien en vechten daarmee door.' De lijn tussen de twee punten van Meles kan lang en kronkelig zijn.