Dominante baas maakt school

De commissarissen van Brunel hebben een vertrouwensbreuk met grootaandeelhouder Brand. Ook beursgangers DSB en Chello hebben één belegger met macht. Dominante bazen maken school.

Zeldzaam zijn de openlijke conflicten bij beursgenoteerde ondernemingen tussen commissarissen en de grootaandeelhouders en/of directeuren. Nog zeldzamer is dat de verschillende belanghebbenden bij het wel en wee van het bedrijf, van de werknemers tot en met de aandeelhouders, vervolgens tekst en uitleg krijgen over de twist.

Toen ex-Elsevier topman P. Vinken en zijn collega L. van Vollenhoven begin vorig jaar opstapten als (president) commissaris bij ,,hun'' uitgever, mocht iedereen weten waarom: de zoektocht naar een nieuwe directievoorzitter duurde hun veel te lang. De uitbarsting van openheid kent geen navolgers. Maljers vertrok tussentijds als president-commissaris van Philips zonder te willen zeggen waarom.

Detacherings- en adviesbureau Brunel bevestigt de traditie. Nee, geen commentaar. Het woord vertrouwensbreuk zegt genoeg, toch? Nee, jammer van de veertig adviezen van de commissie-Peters die drie jaar geleden managers en commissarissen opriep tot meer openheid.

Na de winstval vorig jaar met 40 procent tot 20 miljoen gulden zal dit jaar opnieuw een winstval volgen, zo indiceerde Brunel afgelopen vrijdag op de aandeelhoudersvergadering. Een sanering plus bijbehorende reorganisatievoorziening zal de winst dit jaar laten verschrompelen. Van de 750 werknemers verliezen 150 hun baan, zei Brunel vanochtend.

Tegen die achtergrond slaan de commissarissen met de deuren. Zij moeten de directie controleren en eventueel adviseren, maar hebben bij Brunel kennelijk een andere tegenspeler: ex-bestuursvoorzitter, oprichter en grootaandeelhouder (ruim 60 procent) J. Brand, die vrijdag, zoals eerder toegezegd, commissaris werd. Die benoeming kan simpel verlopen. De vergadering van aandeelhouders benoemt bij Brunel de commissarissen.

President-commissaris J. Bax (ex-IHC Caland) stapt binnenkort op, Boskalis-topman R. van Gelder kandideert zich volgend jaar niet voor een volgende termijn en de derde commissaris, J. Janssen (Delta Lloyd), blijft aan ,,in het belang van de onderneming''.

De controverses bij Brunel onderstrepen de tegenstelling tussen een grootaandeelhouder die zijn eigen belang mag volgen en de commissarissen die het belang van de onderneming en alle betrokkenen voor ogen moeten houden, waaronder dat van beleggers met een minderheidsbelang.

Bij Brunel benoemen de aandeelhouders de commissarissen. Bij veel van de grootste Nederlandse concerns is de benoeming anders geregeld en benoemen de commissarissen elkaar. Maar Brunel maakt school. Bij de meeste bedrijven die door een oprichter/grootaandeelhouder naar de effectenbeurs worden gebracht blijft de baas de baas. In een extreem geval kan hij zelfs zijn eigen aandelenpakket met een premie verkopen, zonder dat de andere beleggers een vergelijkbaar bod krijgen.

Op korte termijn gaan nog twee bedrijven met een dominante aandeelhouder/manager naar de beurs: internetaanbieder chello, een dochter van kabelexpoitant UPC, die zelf weer een Amerikaanse grootaandeelhouder heeft, en bank en verzekeraar DSB.

Oprichter D. Scheringa van DSB heeft zijn bedrijf op de Antillen gevestigd, zodat een deel van de Nederlandse ondernemingswetgeving niet geldt. De commissarissen kunnen hem en andere bestuurders bijvoorbeeld niet ontslaan. Dat kan alleen een aandeelhoudersvergadering, die overigens ook de commissarissen benoemt. Scheringa's positie is zeker: met 67 procent van het kapitaal domineert hij de vergadering.