VVD heeft wind in de rug, maar Wim Kok tegen

De VVD lonkt naar de positie van grootste partij. Alleen Wim Kok geldt nog als een beletsel voor de toppositie.

De VVD is dezer dagen ontspannen en zelfverzekerd. Zonder geruzie, vooralsnog zonder leiderschapskwestie en met de opiniepeilingen in de rug, koerst de partij naar de volgende Kamerverkiezingen. `Wij worden de grootste', gonst het door de partij. En niemand die ons iets kan maken, zo lijkt de stemming bij de achterban.

Lang was de VVD een kleinere partij, een hele tijd is de VVD alweer een partij in de groei en inmiddels gloort de mogelijkheid dat ze uitgroeit tot de grootste formatie bij de verkiezingen.

,,Het moment komt dichterbij en u weet wel waarop ik doel'', zei partijvoorzitter Eenhoorn zaterdag op de algemene ledenvergadering in Assen. En de zaal beantwoordde zijn hint met een instemmend applaus.

,,Wij zijn een partij die een leidende rol vervult. Het leiderschap van de VVD is geen discussiepunt'', beklemtoonde Eenhoorn. En hij voegde daar voor alle zekerheid nog aan toe: ,,Dat geldt ook voor het VVD-leiderschap.''

Hans Dijkstal is inmiddels een kleine twee jaar fractieleider, maar moet nog altijd worden aangewezen als lijsttrekker bij de volgende verkiezingen. In de Tweede-Kamerfractie heeft hij een stevige positie opgebouwd; in de partij kan hij de dominante uitstraling van zijn voorganger Bolkestein nog niet doen vergeten. En een echte test van zijn leiderschap heeft zich in de huidige periode van hoogconjunctuur nog niet voorgedaan, weet hij zelf ook.

Eén schaduw is Dijkstal inmiddels kwijt: Hans Wiegel is met zijn terugtreden uit de Eerste Kamer zijn podium en daarmee zijn positie grotendeels kwijt. Eén schaduw is nog volop aanwezig: voormalig leider Frits Bolkestein. Vanuit Brussel bemoeit hij zich nog overvloedig met de VVD. Vroeger moesten VVD-leiders rekenen met het Orakel van Ljouwert, tegenwoordig is daar de Landvoogd in Brussel.

De VVD moet het `midden' stevig in bezit houden; het `midden' is van ons, zo ongeveer betoogde Bolkestein nog onlangs in Liberaal Reveil, het blad van het wetenschappelijk bureau van de VVD. En Wim Kok kan aan het einde van deze kabinetsperiode maar beter opstappen, zo zei Bolkestein zaterdag in Assen op de algemene ledenvergadering. ,,Je moet het feest op het hoogtepunt verlaten'', zo diende hij Kok ongevraagd van advies.En daar zit voor de VVD nou net het probleem. Een nieuw lijsttrekkerschap van Kok kan de weg naar een verkiezingsoverwinning voor de liberalen lelijk blokkeren. Bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 durfde Bolkestein de echte confrontatie met Kok niet aan. Hij ging in de campagne niet op voor het premierschap: verkiezingswinst werd toen als het hoogst haalbare gezien.

Inmiddels wil de VVD graag de grootste worden, maar moet Kok daar wel het veld voor ruimen. Dat heeft alles te maken met de persoon van Dijkstal. Het wordt in de VVD niet hardop gezegd, maar Hans Dijkstal wordt onder liberalen niet gezien als de man die zich in een campagne met Wim Kok kan meten. Maar wie dan, is meteen de vraag. Sommigen in de partij dichten Gerrit Zalm, de succesvolle minister van Financiën, meer kansen toe. Maar Zalm zegt vooralsnog niet te willen.

Ergens in de loop van volgend jaar moet zich aftekenen wie de VVD als zijn lijsttrekker aanwijst. Grote kans dat de partij wacht tot duidelijk is wat Wim Kok doet.

    • Kees van der Malen