SLUWE STRATEEG MAAKT IETS VAN NIETS

Héctor Cúper is trainer van Valencia, de Spaanse club die woensdag in Parijs tegen een andere Spaanse club, Real Madrid, in de finale van de Champions League staat. Een rijzende ster onder de trainers, een strateeg en een man die beseft dat zelfrelativering het hoogste goed is.

Op zijn gezicht staat zelden blijdschap te lezen. Alleen na een eclatante overwinning wil hij weleens opspringen van vreugde en zijn spelers omhelzen alsof het zijn liefste kinderen zijn. Héctor Raúl Cúper is een man voor wie het voetbal vaak de belangrijkste zaak van de wereld is. Gepassioneerd tot in zijn tenen, begaan met het lot van zijn spelers op het veld, streng, sluw en vol van strategieën om de tegenstander uit zijn evenwicht te brengen. Cúper is de rijzende ster onder 's werelds beste voetbaltrainers.

Hij misstaat niet in het rijtje van de even illustere als markante Argentijnse trainers: Herrera, Menotti, Bilardo, Bielsa, Valdano en Passarella. Hoewel hij nog niet zo veel heeft gewonnen, mag hij gerust een trainer met allure worden genoemd. Van niets kan hij iets maken, en dat kan van veel huidige, veelgeroemde trainers niet worden gezegd. Cúper heeft geen miljoenen nodig om een topelftal te smeden. ,,Cúper is een geduldige strateeg'', heeft zijn landgenoot Cesar Luis Menotti laatst nog eens gezegd. ,,Cúper is een mens van vlees en bloed met het onverstoorbare brein van een computer. Nooit zal zijn emotie overheersen, nooit zal hij tegenstanders zonder respect bejegenen. Hij weet wat hij doet en hij weet vooral wat de trainer van de tegenstander doet.''

Menotti, onder meer trainer van het Argentijnse elftal dat op het WK van 1978 Nederland in de finale versloeg, verwees daarbij naar de resultaten die Cúper als trainer tegen Louis van Gaal boekte. Zowel als trainer van Mallorca als van Valencia gaf hij Van Gaal als trainer van Barcelona een pijnlijk lesje in tactiek. Veruit de meeste zeges in de onderlinge confrontaties waren dan ook voor de ploeg van Cúper. ,,Een teken dat Cúper koelbloediger is dan Van Gaal'', zei Menotti in de Argentijnse krant Clarín. ,,Cúper ziet altijd de realiteit onder ogen, Van Gaal niet. Cúper is gehard in het Argentijnse voetbal. Daar is geen plaats voor romantici die zichzelf verheffen boven de medemens.''

Cúper, geboren in 1955 in Santa Fé, was als voetballer een verdedigende middenvelder. Hij werd bij Ferro en bij Huracán geprezen om zijn inzicht en om zijn meedogenloze tackles. Hij speelde acht interlands voor Argentinië. In 1982 werd hij met Ferro kampioen van Argentinië. Hij was vervolgens trainer van Huracán en Lanús, waarmee hij in 1996 de continentale beker won. Aan het einde van zijn eerste jaar bij het net gepromoveerde Real Mallorca, in 1998, won hij de Spaanse Supercup. Een jaar later stond hij met Mallora in de finale van de Europa Cup voor bekerwinnaars, die Mallorca verloor van Lazio. Nu staat hij in zijn eerste jaar als trainer van Valencia verrassend in de finale van de Champions League, vooral dankzij bij vlagen spectaculair countervoetbal.

Arrogantie is Cúper vreemd. Liever stelt hij zich nederig op. ,,Ik ben geen superman. Ik doe slechts wat god mij ingeeft en wat spelers en supporters van mij vragen. Ik ben geen trainer die voor zichzelf werkt. Ik werk voor de club en voor de mensen op de tribune. Zij willen winnen, daar werk ik aan.'' Hard werken, hard trainen en veel opoffering, dat is wat hij van zijn spelers vraagt. Wie Mallorca en Valencia heeft zien spelen, heeft kunnen zien dat de teams een bijna onblusbare inzet etaleren.

Discipline vraagt hij, vooral zelfdiscipline. Sterren als zijn landgenoot Claudio López hebben het er moeilijk mee gehad, wanneer Cúper zei dat scoren niet alleen aan sterren is voorbehouden. Na een zeer slechte start bungelde Valencia aan de staart van de Primera Division. Het publiek in het Mestalla-stadion begon te mopperen, López wilde weg na de nederlaag in januari in het Spaanse bekertoernooi tegen Osasuna, Ilie meldde zich ziek, Kily Gonzalez kwam niet op de training, Mendieta begreep niet waar hij mee bezig was. Geen nood, dacht Cúper, dan stellen we gewoon jonge spelers op: Gerard, Angulo en anderen. En wat gebeurde? Valencia begon te draaien. Het 4-4-2 systeem van Cúper werd een succes. Zo snel als Valencia kan counteren, is nooit vertoond. Zelfs niet door zijn illustere landgenoot Helenio Herrera in de jaren zestig en zeventig. ,,Niet te veel afwachten. De tegenstander de bal zo snel mogelijk afpakken, dan geduldig de bal verplaatsen. En dan moet de bal als een pinball door de linies schieten tot bij het vijandelijke doel. Wie scoort is niet belangrijk. Zelfs verdedigers moeten kunnen scoren. Daarvoor is een goede basistechniek vereist, maar vooral sterke fysieke conditie'', verklaarde Cúper in El Pais. In Spanje wordt door veel voetballers cynisch over de Cuper-test gesproken, verwijzend naar zijn uitzonderlijke conditietrainingen.

Zo mooi kan ook countervoetbal zijn, zo mooi kan het voetbal van de toekomst soms zijn. Menotti weer: ,,Tegen Barcelona had Valencia het gemakkelijk. Barcelona heeft fantastische aanvallers en middenvelders, wie zo zijn verdediging verwaarloost als Van Gaal door langzame spelers en spelers die verdedigend niet meedogenloos genoeg zijn op te stellen, vraagt om klappen. Dat weet iedere trainer, natuurlijk. Maar het is de kwaliteit van Cúper dat hij dat ook heeft verwezenlijkt.'' Cúper zegt: ,,Het elftal moet eerst een solide verdediging hebben met een perfecte doelman. Dat is hoofdstuk één van het lesboek. Dat heeft Valencia nu, maar dat heeft bijvoorbeeld Barcelona nooit gehad. Dat is mijn geluk geweest in al die wedstrijden die ik met Mallorca en Valencia tegen Barcelona heb gewonnen.''

Cúper zegt in al zijn (gespeelde?) nederigheid dat hij veel te danken heeft aan Claudio Ranieri, de Italiaanse trainer die vorig jaar Valencia leidde voordat door Atlético Madrid werd weggekocht. De fysieke conditie van de meeste Valencia-spelers is het gevolg van de revolutionaire trainingsmethode die de Italiaan introduceerde, waarbij de suppletie van creatine een voorname rol speelde. Een andere trainer die veel invloed op Cúpers succes heeft gehad, is Alex Ferguson van Manchester United. ,,Die is voor mij de beste trainer aller tijden. Al die successen van Manchester United zijn zijn verdienste. Hij heeft van spelers als Giggs, Beckham, Cole, Yorke en Scholes grote persoonlijkheden gemaakt. Zijn aanpak, zijn wil om te winnen, zijn manier van omgaan met spelers is van ongekende waarde.''

Wat Cúper zo aanspreekt is de strategische aanpak van Ferguson. ,,Hij creëert een vijandbeeld. Iedereen in Engeland en zelfs al in Europa gaat Manchester United haten. Omdat ze zoveel geld hebben, omdat ze zo aanvallend spelen en zo verder. Ferguson doet niets anders dan de spelers voorhouden: ze haten ons, wij zijn de klootzakken, zij willen ons vermoorden, wat doen we ertegen? Ferguson is nu rond de zestig. Over twee jaar stopt hij. Jammer, want zo'n trainer moet nog jaren mee, alleen maar als voorbeeld voor jonge trainers zoals ik.''

Niet onvermeld mag naar aanleiding van deze lovenswaardige woorden blijven, dat Héctor Raúl Cúper evenals Ferguson van Schotse afkomst is. Cúpers overgrootvader was een Schot, genaamd Cooper, die begin deze eeuw naar Argentinië emigreerde, waarna zijn naam werd verbasterd tot Cúper. Kleinzoon Cúper zou er zijn stuurse Schotse gezicht aan hebben overgehouden. De Argentijn heeft er zelf eens het volgende over gezegd: ,,Of ik nu Schots ben of Argentijns, Spaans of Amerikaans, ik geef mijn ogen de kost, leg mijn oor te luisteren en ik analyseer. Ik weet niet veel. Ik kan alleen maar wijzer worden door anderen serieus te nemen en mijn eigen kennis voortdurend te relativeren. Wat dat betreft is Phil Jackson, vroeger Chicago Bulls, nu Lakers, als coach een voorbeeld voor alle sportcoaches ter wereld. Zelfreflectie en respect, dat vraag ik ook van mijn jonge spelers. Wanneer een paar dat oppikken, ben ik tevreden.''

    • Guus van Holland