Economisch plan Rusland blijft uit

Rusland heeft een nieuwe politieke leiding, maar geen duidelijke economische koers.

Al enkele maanden heeft de 35-jarige, stropdasloze German Gref zich in een datsja aan de Moskouse ringweg teruggetrokken. Zijn 30-koppige denktank voor `Strategisch Onderzoek' werkt in opdracht van het Kremlin aan een economisch reddingsplan voor Rusland, maar produceert tot nog toe louter versies, geruchten, voornemens.

Welke economische koers het Kremlin gaat varen is nog ongewis. Zelfs nu eerder deze maand de oud-KGB'er Vladimir Poetin (47) voor vier jaar is geïnstalleerd als president en Ruslands schuldenonderhandelaar Michail Kasjanov (42) door de Doema is geaccepteerd als premier, is er nog geen economisch plan. ,,Dat komt in juni, zodra we alle voorstellen hebben bestudeerd'', zei de nieuwe premier.

Die arrogantie kostte hem slechts een handvol stemmen van de sociaal-liberale Jabloko-fractie. Die weigerde de zoveelste regeringsleider – de zesde in twee jaar – goed te keuren zonder diens economische voornemens te kennen. ,,Eerst een program, dan een premier'', eiste ze.

Kasjanov beriep zich op het team van Gref, en Gref beloofde eind vorige week drie documenten te presenteren: een strategisch concept, een prioriteitenplan en een uitgewerkt vierjarenplan. Degenen die voorinzage kregen hebben er het label `liberaal' opgeplakt. Zo wordt de Byzantijnse belastingwetgeving eenvoudiger, eerlijker en minder fnuikend voor investeerders, vooral door het schrappen van de gehate omzetbelasting. Een IMF-delegatie proefde echter oude wijn in nieuwe zakken. Het monetaire fonds – dat zijn vingers al vaak genoeg aan het corrupte Rusland heeft gebrand – wil eerst zien welke elementen de regering oppikt, afwachten wat daarvan daadwerkelijk wordt uitgevoerd, en pas dan, eventueel, met nieuwe kredieten bijspringen.

Want was de belastinghervorming niet ook Jeltsins prioriteit? Zo zijn er meer hete hangijzers. Bijvoorbeeld: de Russische landbouw kwijnt, en smacht naar terugkeer van het door de kameraden afgeschafte private grondbezit. Sommige Wolga-regio's die niet op de federale wetgeving wilden wachten boeken nu al successen met landuitgifte aan boeren. Maar Poetin is niet van zulke regionale Alleingang gediend en zijn premier Kasjanov wil de communisten in de Doema niet meteen in de gordijnen jagen.

Een nog groter dilemma zijn de privatiseringen. Gaan die door? Of worden ze juist teruggedraaid? Door kroonjuwelen van de Sovjet-economie onderling te verdelen (`de roof van de eeuw') is de beruchte oligarchie ontstaan, met boegbeelden als de zakentycoon Boris Berezovski. Op verkiezingstournee heeft Poetin beloofd ,,de oligarchie als klasse'' te elimineren, maar de meeste Kremlin-watchers menen dat hij nauwelijks minder afhankelijk is van deze financiële elite dan zijn voorganger Boris Jeltsin.

En premier Kasjanov, zo wordt gefluisterd, is een Berezovski-man. Bepalender voor de Russische staatshuishouding dan welk plan of program ook is de vraag of Poetin, wanneer hij zijn macht heeft geconsolideerd, de parasitaire clans gaat aanpakken. Schouwing van de samenstelling van het nieuwe kabinet leert dat elke oligarch via een of meer ministers een ijzer in het vuur houdt. Volgens de krant Segodnja sluit dat economische slagkracht en helderheid bij voorbaat uit.

Dat de jeugdige German Gref, met zijn ringbaard en studentikoze uiterlijk, de nieuwe minister van Economie en Handel wordt is geen garantie dat diens marktgerichte denken de overhand zal krijgen. Zeker, samen met de nieuwe minister van Financiën en vice-premier Aleksej Koedrin vertegenwoordigt hij in het kabinet ,,de liberale Petersburgse school'' van de privatiseringskoning Anatoli Tsjoebais, tegenwoordig de baas van 's lands samenwerkende energiebedrijven. Maar juist in de energiesector, waar de nodige hervormingen een lakmoesproef voor het economisch beleid zijn, is de strijd verre van gestreden. Want behalve de staat zelf leven ook de clans voornamelijk van Ruslands olie- en gasopbrengsten. Door de hoge olie- en gasprijs heeft Poetin zijn Tsjetsjeense oorlog, die hem aan de macht heeft gebracht, kunnen financieren. Tegelijk lukte het hem de roebel stabiel te houden en de lonen en uitkeringen weer enigszins op tijd uit te betalen.

Maar ook Berezovski (via het bedrijf Sibneft) en ex-premier Viktor Tsjernomyrdin (Gazprom) vechten om hun deel van de energiekoek. Om die reden beschouwde de Moskouse United Financial Group in een advies aan investeerders het eventuele ontslag van minister Viktor Kaloezjni van Energiezaken, een van de oudgedienden die onmiskenbaar de geur van corruptie verspreidden, als een ultieme test voor de ernst waarmee Rusland onder Poetin zijn noodlijdende economie wenst te moderniseren.

Kaloezjni moest dit weekend het veld ruimen. Daarmee is niet gezegd dat de weg nu vrij is voor een faire markteconomie waarin investeerders weten waar ze aan toe zijn. De vraag blijft of en hoe Poetin zich aan de treurige erfenis van Jeltsin kan ontworstelen. Eerst dan zal blijken of dat uitmondt in het voorspelde `Pinochet-model' van een ijzeren politieke discipline hand in hand met economische vrijheid.