Deur op kier voor gekozen burgemeester

Het kabinet houdt vast aan het wetsontwerp, waarin wordt voorgesteld om de burgemeester aan te stellen op basis van een aanbeveling van de gemeenteraad. Ook moet in de toekomst een burgemeestersreferendum mogelijk worden.

Dat blijkt uit het standpunt van het kabinet ten aanzien van de aanbevelingen van de staatscommissie dualisme en lokale democratie, ook wel de commissie-Elzinga genoemd. Minister De Vries (Binnenlandse Zaken) stuurde het kabinetsstandstandpunt vandaag naar de Tweede Kamer.

De commissie kwam begin dit jaar met haar voorstellen. Zij pleit unaniem voor de invoering van een nieuw gedualiseerd gemeentelijk bestel in alle gemeenten. Voor de langere termijn stelt de commissie in meerderheid voor om in de vier grote steden de bevolking de burgemeester te laten kiezen.

De ministerraad heeft afgelopen vrijdag ingestemd met een nieuw voorstel, dat het op termijn mogelijk maakt om binnen het kader van de Grondwet andere aanstellingsvormen voor de burgemeester en de commissaris van de koningin te introduceren. Het kabinet onderschrijft de mening van de staatscommissie dat een veranderde visie op de aanstellingswijze moet kunnen leiden tot een andere wijze van aanstelling, zonder dat die keus onderhevig is aan de zware waarborgen die bestaan bij een grondwetswijziging. In dit voorstel mag de wetgever - regering en Tweede Kamer - bepalen hoe de aanstellingswijze van de burgemeester en de commissaris vorm krijgt, in plaats van de huidige bepaling waarin wordt vastgesteld dat zij door de Kroon worden benoemd. Het kabinet wil inhoudelijk echter niet vooruitlopen op de keuze voor een aanstellingswijze.

Het kabinet heeft besloten de meeste aanbevelingen over te nemen.

De Vries kondigt aan op korte termijn met een voorontwerp van wet te komen, waarin onder andere staat dat wethouders niet langer ook raadslid mogen zijn, de wethouder ook van buiten de raad mag komen en de bestuursbevoegdheden in beginsel aan het college worden toebedeeld. Bovendien worden de verordenende, budgettaire en vooral controlerende bevoegdheden van de gemeenteraad versterkt. Dit betekent onder meer dat de raad een enquêterecht krijgt en dat er een gemeentelijke rekenkamer komt. Ook het provinciale bestuur wordt gedualiseerd.

Op een enkel onderdeel wijkt het kabinet af van de voorstellen van de staatscommissie. Zo wordt de rekenkamer niet verplicht en komt er een mogelijkheid dat de raad beslist tot aanstelling van een eigen griffier naast de secretaris.

Het kabinet is het niet alleen eens met de commissie waar het een aantal formele wijzigingen betreft, maar stemt ook in met de aanbevelingen die de commissie heeft gedaan om een `cultuurverandering' in gemeenten op gang te brengen.

Rekenkamer gemeenten

In het artikel Deur op kier voor gekozen burgemeester (in de krant van maandag 22 mei, pagina 3) wordt gesteld dat het kabinet een rekenkamer voor gemeenten niet verplicht wil stellen, in tegenstelling tot de Commissie-Elzinga. De regering wil de rekenkamer echter juist verplichten, waar de commissie voor `facultatief' had gekozen.