De Haagse Staat

E-GOVERNMENT VOLGT DOORBRAAK E-COMMERCE ...

De kloof tussen burgers en politiek, zo die bestaat, krijgt een stevige brug: e-government. Waar de pijlsnelle ontwikkeling van e-commerce vrijwel dagelijks de economische berichtgeving beheerst, ontwikkelt e-government zich nog in de schemering van relatief kleine groepen politici en ambtenaren die nota's schrijven en stuurgroepen oprichten.

Het patroon is overal hetzelfde: van een digitale revolutie die samenlevingen, markten en overheden onherkenbaar zal veranderen. Het internet in z'n huidige verschijningsvorm, in de tweede helft van de jaren negentig doorgebroken naar een breder publiek, is nog weinig meer dan een krakende jukebox. Maar wacht. Bits en bytes zijn straks letterlijk overal. Computer, televisie en telefoon versmelten de komende jaren tot personal cummunicators. Telefoneren via het polshorloge, 24 uur per dag een geactualiseerd RTL-Nieuws overal op aarde te zien via de eigen `nieuwssite', Tweede-Kamerverkiezingen via www.verkiezingen.nl: het kómt, dat lijdt geen twijfel.

Andersen Consulting, een adviesbureau met filialen in 48 landen, voorziet een turbulent decennium voor overheden die zullen invoegen op de elektronische snelweg. Vier jaar geleden nog trokken de consultants van Andersen hun handen af van de Nederlandse overheden. Ze wilden niet langer zaken te doen met politici en ambtenaren die elkaar bezighielden in eindeloos trage en vage `processen'. Maar sinds een half jaar stort Andersen zich weer op de publieke sector in Nederland. De ontwikkeling van e-government zal de komende jaren massa's werk voor consultants geven, zo luidt de verwachting.

... MAAR NEDERLAND LOOPT ACHTER ...

Afgelopen donderdag presenteerde Andersen in Londen een eigen onderzoek naar de mate waarin nationale overheden in twintig Westerse landen actief zijn op internet. De uitslag oogt een beetje pijnlijk voor Nederland. `Den Haag' komt in deze Top-20 niet verder dan een schamele twaalfde plaats. Gekeken is naar een lijst met ruim 150 overheidstaken, variërend van belasting innen tot vergunningen voor bedrijfsvestiging verlenen. Getoetst is in hoeverre deze dienstverlening al via internet wordt afgehandeld. Op drie niveaus is daarnaar gekeken. Wat valt er over dienstverlening aan burgers en bedrijven te lezen op sites van ministeries en andere rijksdiensten (= informatie)? Zijn de ambtelijke diensten te benaderen via email (= interactie)? Kunnen aanvragen, aangiftes en betalingen worden afgehandeld via internet (= transactie)?

De conclusies van Andersen voor Nederland zijn tamelijk overzichtelijk: informatie wordt in redelijk ruime mate aangeboden, met de interactie houdt het bepaald nog niet over en bij de transactie-mogelijkheden heeft Nederland internationaal vergeleken nog een enorme achterstand in te lopen. Over de kwaliteit van de geboden informatie wordt bovendien een stevige noot gekraakt. De sites van veel departementen zijn ouderwets saai en verkokerd opgebouwd: vooral langs de lijnen van de ambtelijke organisatieschema's (`aanbod-gestuurd') en veel te weinig vanuit de perspectief van burgers (`vraaggestuurd').

Het is nog geen jaar geleden dat het begrip nieuwe economie in Nederland zijn intrede deed in het vluchtige discours van politiek en media. Minister Annemarie Jorritsma van Economische Zaken liet zich valselijk informerendoor traditioneel ingestelde topambtenaren die de dynamiek van de ICT-revolutie meenden te moeten ontkennen. In een opiniestuk voor deze krant sprak Jorritsma over `dromen die bedrog zijn'.

Inmiddels klinken vanuit Jorritsma's departement beduidend geestdriftiger geluiden over de kansen van digitaliserende markten en overheden. Samen met premier Kok beklom de VVD-diva afgelopen maart opnieuw de opininiepagina, nu met een ICT-lofzang ter voorbereiding van de Europese `dotcom'-top in Lissabon.

... EN de VERSNIPPERING IS GROOT

Precies een jaar geleden verkeerde het tweede paarse kabinet in diepe crisis, met dank aan H. Wiegel te Diever. Dit voorjaar lijkt er geen vuiltje aan de lucht. De belastingherziening is binnengehaald, het anti-fileplan is gelanceerd, de miljarden stromen binnen. In de boezem van het kabinet wordt nu gesproken over een nieuw issue ter profilering van Kok-II in de tweede helft van zijn ambtsperiode. Gedacht wordt aan de verheffing van ICT tot actueel en modern boegbeeld.

Diverse bewindslieden hebben inmiddels afzonderlijk hun digitale plannen en projecten opgetuigd. Eind vorige maand hebben vier ministers (Van Boxtel, Hermans, Jorritsma, Korthals) een gezamenlijke promotiecampagne gelanceerd onder de titel `Nederland gaat digitaal'. Op dezelfde dag installeerde premier Kok een zwaarwichtige adviescommissie onder leiding van PvdA'er Jacques Wallage die een rapport moet schrijven over de `toekomst van de overheidscommunicatie'. Minister Roger van Boxtel, mede verantwoordelijk voor ICT, heeft intussen een eigen `projectbureau' aan de Haagse Herengracht opgericht dat werkt aan het opzetten van één `overheidsloket'. Van hieruit moeten burgers op termijn kunnen doorklikken naar alle dienstverlening van overheden. Staatssecretaris Rick van der Ploeg (Cultuur) heeft afgelopen najaar een eigen `denktank', Infodrome, geïnstalleerd die vanuit een kantoor aan de Amsterdamse Kloveniersburgwal moet nadenken over de politieke, maatschappelijke en economische gevolgen van de digitale doorbraak op de middellange en lange termijn.

,,De publieke dienstverlening is nog steeds behoorlijk versnipperd'', sprak minister Jorritsma half april op een conferentie over de ontwikkeling van één (digitaal) `bedrijvenloket', waar ondernemers ,,maar één keer hoeven aan te kloppen en in één klap klaar zijn''. Achter deze versnippering gaan honderden, zo niet duizenden ambtelijke organisaties schuil die zich langzaam, soms héél langzaam aanpassen aan nieuwe technologische omstandigheden.

De bewindslieden zijn intussen volledig bevangen van de revolutiekoorts. De commissie-Wallage moet orde scheppen in de chaos en de weg wijzen naar de digitale toekomst. De ontwikkelingen gaan razendsnel. Wallage's rapport wordt over een jaar verwacht.

Deze rubriek is ook te lezen via www.nrc.nl/DenHaag, voorzien van een reeks hyperlinks naar sites over `e-government' in binnen- en buitenland.

Deze week beginnen de verhoren van de `tijdelijke commissie besluitvorming heenzendingen'.